Bóng đá tổng lực nguyên thủy có còn tồn tại?
Sơn Hải

Chia sẻ

Bình luận 0

Khái niệm bóng đá tổng lực lần đầu được nhắc đến ở thập niên 60-70 thế kỷ trước, và trở thành nền tảng cho lối chơi trong chiến thuật bóng đá hiện đại. Nhưng điều đó liệu có nghĩa bóng đá tổng lực nguyên thủy đã hoàn toàn biến mất? Nếu còn tồn tại, thì chúng hiện diện như thế nào?

Những ai đã xem bộ phim "Invictus" (Bất khuất) kể về cuộc đời Nelson Mandela hẳn sẽ nhớ câu nói này: "Bóng bầu dục là môn thể thao bạo lực của những kẻ quý tộc, còn bóng đá là môn thể thao quý tộc của những kẻ bạo lực". Đúng như câu nói đó, ngay từ giai đoạn còn sơ khai, người Anh đã mang tinh thần chiến đấu Ăng-lê cao ngất của mình vào trong bóng đá. Đến tận bây giờ, Premier League được coi là giải đấu hấp dẫn nhất hành tinh chính nhờ kế thừa truyền thống đó: Duy trì sức mạnh và tốc độ suốt 90 phút thi đấu.

Người Anh kế thừa được tinh thần chiến đấu, nhưng Hà Lan mới là miền đất sản sinh ra cách mạng chiến thuật trong bóng đá hiện đại. Rinus Michels, huấn luyện viên từng làm cách mạng bóng đá tại Ajax và Hà Lan ở thập niên 60 chính là người thay đổi toàn bộ bóng đá hiện đại. Với những quân bài xuất sắc trong tay như thiên tài Johan Cruyff, Michels có đủ những công cụ tốt nhất để áp dụng triết lý bóng đá của ông vào thực tiễn: Bóng đá tổng lực.

Bóng đá tổng lực có khởi nguồn từ HLV người Anh, Jack Reynolds và ông đã mang triết lý này sang Hà Lan khi làm HLV trưởng Ajax 3 nhiệm kỳ từ thập niên 1910 đến 1940Bóng đá tổng lực có khởi nguồn từ HLV người Anh, Jack Reynolds và ông đã mang triết lý này sang Hà Lan khi làm HLV trưởng Ajax 3 nhiệm kỳ từ thập niên 1910 đến 1940

Bóng đá tổng lực của Rinus Michels không chỉ dựa trên khả năng di chuyển xông xáo và chạy liên tục như bóng đá Anh. Nó còn tính đến khoa học thể thao, dựa vào những cầu thủ có đầu óc, di chuyển thông minh. Tất cả kết hợp với nhau đưa bóng đá trở thành một môn khoa học, và thi đấu đẹp mắt như nghệ thuật. Thành công của Ajax và đội tuyển Hà Lan trong thập niên 70, 80 và 90 cho thấy triết lý của Michels chính là chìa khóa mở ra bóng đá tương lai.

Tuy vậy, thành công của bóng đá tổng lực trong quá khứ khiến ta tự đặt câu hỏi: Dấu ấn bóng đá tổng lực liệu có còn không, hay đã lụi tàn? Để trả lời câu hỏi đó, hãy nhìn vào lịch sử sâu xa của nền bóng đá Hà Lan. Không có cuộc cách mạng nào đột nhiên xảy ra trong một đêm, và bóng đá tổng lực cũng vậy. Cao trào ở thập niên 70 chỉ là kết quả từ một chuỗi hành động, và Michels là người thừa hưởng rất nhiều thành quả từ các tiền bối.

Thật thú vị khi biết nguyên nhân sâu xa bắt nguồn bóng đá tổng lực thực ra lại nằm ở chính nước Anh! Người Anh mang bóng đá đến toàn thế giới, và Jack Reynolds, một người Manchester đã đặt nền móng cho bóng đá tổng lực từ đầu thế kỷ 20. Ông làm HLV trưởng Ajax 3 nhiệm kỳ từ thập niên 1910 đến 1940. 

Khi bóng đá Hà Lan chuyên nghiệp hóa vào năm 1955, bóng đá tổng lực trở thành kim chỉ nam phát triển của họ. Ở tầm quốc tế, CLB River Plate áp dụng bóng đá tổng lực sơ khai ở dạng đội hình tấn công dâng cao, với một số 9 ảo trong sơ đồ chiến thuật W-M và đạt thành công ở thập niên 40.

Sau đó Rinus Michels là HLV đầu tiên kết hợp bóng đá tổng lực với kỹ thuật cá nhân của từng cầu thủSau đó Rinus Michels là HLV đầu tiên kết hợp bóng đá tổng lực với kỹ thuật cá nhân của từng cầu thủ

Đến thập niên 50, Hungary trở thành đội bóng tiếp theo sử dụng bóng đá tổng lực ở cấp độ đội tuyển quốc gia. Sở hữu chân sút tài hoa Ferenc Puskas trong đội hình, "những người Hungray hào nhoáng" đã đi tới chung kết World Cup 1954. Nếu không phải tan rã đội tuyển vì những biến động chính trị tại Hungary sau đó, đội tuyển của Puskas chắc chắn còn giành được nhiều chiến công hơn nữa.

Đến thập niên 60, nền tảng xây dựng lên bóng đá tổng lực của Michels tiếp tục được bồi đắp, nhưng trước thời Michels nổi tiếng, nó chưa bao giờ được đánh giá đúng tầm. Theo cây viết chiến thuật nổi tiếng Alex Stewart, những cầu thủ và HLV làm theo triết lý bóng đá tổng lực khi đó mới chính là người mở ra con đường thành công của bóng đá tổng lực sau này. Khi giải vô địch Hà Lan được mở rộng và giàu tính cạnh tranh hơn, bóng đá tổng lực mới có thêm đất diễn.

Tuy vậy, điều đó không có nghĩa Rinus Michels hưởng xái thành quả của những tiền bối. Ông là HLV đầu tiên kết hợp bóng đá tổng lực với kỹ thuật cá nhân của từng cầu thủ, cũng như tính toán đến thể lực để duy trì lối chơi suốt cả trận đấu. Cùng thời điểm với Michels, ở Liên Xô, HLV huyền thoại Viktor Maslov cũng giúp các cầu thủ Dynamo Kiev cách chọn vị trí tùy theo mục đích khi tấn công hoặc phòng ngự.

Tại Ajax cũng như ĐT Hà Lan, Cruyff được nhắc nhiều như một vị "Thánh bóng đá" bởi lối chơi hào hoa và đầy nghệ thuật. Nhưng chìa khóa để bóng đá tổng lực phát huy sức mạnh tối đa lại nằm ở một Johan khác - Johan Neeskens, người chơi được ở mọi vị trí của hàng tiền vệ. Neeskens thi đấu trong cả 2 trận chung kết World Cup 1974 và 1978, và chính ông là thủ lĩnh hàng tiền vệ thấm nhuần triết lý bóng đá tổng lực của Hà Lan.

Học trò xuất sắc của Michels là Johan Cruyff lại truyền bá bóng đá tổng lực ở BarcelonaHọc trò xuất sắc của Michels là Johan Cruyff lại truyền bá bóng đá tổng lực ở Barcelona

Đáng tiếc cho giai đoạn của Cruyff là ông không thể thi đấu cho đến lúc chứng kiến đỉnh cao huy hoàng của bóng đá tổng lực cùng ĐT Hà Lan. Chức vô địch EURO 1988, với HLV Rinus Michels và tiền đạo Marco van Basten cho thấy bóng đá tổng lực thực sự đủ khả năng thống trị bóng đá thế giới. 

Cruyff mang triết lý này đến Barcelona, và nó trở thành nền tảng phát triển của bóng đá xứ Catalunya trong thế kỷ mới: pressing khắp mặt sân, không dành cho đối thủ khoảng trống nào, liên tục kéo giãn đội hình đối phương, kiểm soát bóng toàn diện. Về lý thuyết, nó hoàn toàn trái ngược với bóng đá tổng lực nguyên thủy, nhưng bản chất lại giống nhau đến từng ly.

Thành công của bóng đá tổng lực hiện đại không còn là điều phải bàn cãi. Thành công của Barcelona và đội tuyển Tây Ban Nha suốt 1 thập niên qua cho thấy điều đó. Bóng đá tổng lực không cần những cầu thủ to khỏe, không cần một tiền đạo cắm thực thụ, và thể hiện lối chơi đẹp mắt, mãn nhãn. Một đội tuyển Hà Lan được đánh giá "yếu nhất lịch sử" trước World Cup 2014 có thể giành được hạng Ba cũng nhờ thấm nhuần triết lý bóng đá tổng lực hiện đại.

Bóng đá tổng lực không chỉ hiện hữu ở Hà Lan, Liên Xô hay Tây Ban Nha. Mọi HLV trên thế giới, mọi nền bóng đá phát triển đều tiếp thu tinh hoa của bóng đá tổng lực làm nền tảng xây dựng lối chơi riêng của mình. Ở Đức, những cầu thủ như Thomas Mueller có thể chơi ở mọi vị trí trên hàng công, còn Philipp Lahm hoàn toàn không bỡ ngỡ khi đá tiền vệ. Tương tự vậy, Jose Mourinho xây dựng triết lý "phản bóng đá" bằng cách khai thác những điểm yếu từ bóng đá tổng lực, và cả đội hình cũng "tổng lực" tập trung khai thác điểm yếu đó.

Ngày nay bóng đá tổng lực đã biến thể thành nhiều kiểu mà phong cách phòng ngự của Mourinho là 1 trong số đóNgày nay bóng đá tổng lực đã biến thể thành nhiều kiểu mà phong cách phòng ngự của Mourinho là 1 trong số đó

Bóng đá tổng lực không bao giờ mất đi, nó chỉ chuyển đổi thể hiện sang một hình thức khác. Giống như loài khủng long tiến hóa thành chim và sải cánh bay khắp Trái Đất ngay cả khi tổ tiên chúng tuyệt chủng từ 65 triệu năm trước, bóng đá tổng lực vẫn luôn hiện hữu ở từng đội bóng, từng huấn luyện viên, và từng cầu thủ: Có bóng cả đội tấn công, mất bóng cả đội phòng ngự.

Chia sẻ

Bình luận 0