Jose Mourinho: Bậc thầy kiểm soát ý chí
Tiểu Phi (theo Howler)

Chia sẻ

Bình luận 0

Duyên dáng, khôn ngoan, khiếm nhã, đa nghi, hèn nhát, trung thành, dễ cáu kỉnh, lôi cuốn, thực dụng, bí ẩn, kịch tính, kỷ luật, thường thường, ngoài chuyên môn… hay các tính nết mà bạn có thể nghĩ ra ở một con người, tất cả đều xuất hiện ở Jose Mourinho. Liệu có nhân vật bóng đá nào đa tính cách mà được hâm mộ nhiều như HLV người Bồ Đào Nha?

Theo dõi từng bước đi của Mourinho trong sự nghiệp, người ta biết rõ ông thực sự là một chiến lược ra thiên tài. Tuy nhiên, Mourinho không giống như các mẫu huấn luyện viên làm việc với chiến thuật thuần túy. Ở ông luôn có sẵn những nút bật tắt năng lượng ý chí. Đôi khi, nó thúc đẩy tinh thần đội bóng lên cực hạn. Nhưng cũng có lúc, nó bật ngược lại và khiến vị HLV này đánh mất khả năng kiểm soát.

Vì vậy, ông thường thường dí dỏm, hấp dẫn và đánh lừa được đối thủ, nhưng cũng có lúc, ông loạn trí. Vấn đề nằm ở chỗ “dùng đúng cách”. Mourinho chưa bao giờ thể hiện ông là kẻ lập dị hoặc điên rồ, cực đoan quá mức. Hamlet nổi tiếng của William Shakespeare từng đặt niềm tin vào Gertrude và nói: “Tôi không phải là kẻ điên loạn, nhưng tôi điên rồ trong mưu đồ”.

Một trong những thắc mắc lớn nhất về Mourinho luôn là “định kiến” ông tạo ra thực sự có ý đồ gì? Nó đơn giản là một phần trong chiến thuật tổng thể của ông? Hay nó thực sự là suy nghĩ của ông khi tột cùng thất vọng hoặc khi đắm chìm, hả hê trong chiến thắng?

HUYỀN THOẠI “NGƯỜI ĐẶC BIỆT”
Thực tế, Mourinho là người có căn cơ về kiểm soát tâm lý con người. Vốn là con trai của cựu thủ môn Bồ Đào Nha nhưng Mourinho sớm nhận ra hạn chế của bản thân khi thi đấu cho Rio Ave. Mẹ Mourinho đã ghi danh ông vào khoa kinh doanh của một trường đại học có tiếng, nhưng ông bỏ học chỉ sau 1 ngày và hạ quyết tâm tạo ra một sự nghiệp bóng đá vĩ đại. 

Ông lấy bằng thể dục ngay sau đó. Không thể cạnh tranh với cha mình và quyết tâm chứng minh mẹ đã sai, Mourinho có sức mạnh tinh thần cực lớn. Ông thậm chí tự đổi mới bản thân bằng việc gạch bỏ thông tin “từng làm cầu thủ chuyên nghiệp” ra khỏi hồ sơ cá nhân.

Con đường sự nghiệp của Mourinho bắt đầu với vai trò huấn luyện đội trẻ ở Vitória de Setúbal. Tiếp đó, ông trở thành HLV thể dục ở Estrela Amadora với nhiệm vụ chính là biến cơ bắp thành sức mạnh. Rồi ông thử sức với vai trò phiên dịch viên cho HLV lão làng Bobby Robson, từ Sporting Lisbon cho đến Porto và kết thúc ở Barcelona. 

Robson và người kế nhiệm ông, Louis van Gaal dựa khá nhiều vào các báo cáo chiến thuật tỉ mỉ của Mourinho và điều này đã giúp ông được tiếp cận với công tác huấn luyện nhiều hơn. (Mãi về sau này, Barcelona từ chối Mourinho để bổ nhiệm Pep Guardiola và tạo ra vết thương lòng sâu sắc với HLV người Bồ Đào Nha. Khi Mourinho đến Real Madrid, các cổ động viên của Barca không ngần ngại chế giễu ông là “phiên dịch viên”). 

Ngay trong buổi họp báo ra mắt Chelsea, Mourinho đã gây sốc với phát ngôn tự nhận mình là "Người đặc biệt"Ngay trong buổi họp báo ra mắt Chelsea, Mourinho đã gây sốc với phát ngôn tự nhận mình là "Người đặc biệt"

Bước ngoặt lớn đầu tiên của Mourinho đến vào năm 2000 khi ông chuyển đến Benfica và nhanh chóng được bổ nhiệm làm HLV trưởng thay thế Jupp Heynckes. Tuy nhiên, Mourinho đã từ chức chỉ sau 9 trận đấu vì những rắc rối ở hậu trường CLB. Ông “khởi động” lại 1 năm với União de Leiria trước khi đến Porto và tỏa sáng rực rỡ. Một HLV trẻ măng đã dẫn dắt CLB không quá mạnh ở châu Âu lần lượt giành cả UEFA Cup và Champions League. Đó là thành tích phi thường và nó mở đường đưa ông đến Chelsea. 

Ngay trong buổi họp báo đầu tiên ở Anh, Mourinho đã tạo ra cơn sốt chưa từng có trong giới truyền thông nước này khi tự gọi mình là “Người đặc biệt”. Đến giờ, buổi họp báo đó vẫn được coi là “huyền thoại”, là kiệt tác tự thần thoại hóa và đưa bản thân lên đỉnh cao không ai có thể chối bỏ của Mourinho.

Đầu tiên, ông nói về những điều làm nên uy tín của bản thân. Với trí thông minh sắc sảo, ngôn từ duyên dáng và đôi mắt sáng rực, gương mặt đầy thu hút, ông trở thành nhà truyền giáo quyến rũ. Các phóng viên đã loan tin Mourinho xuất hiện đến mọi ngõ ngách nước Anh và viết rằng ông tự gọi mình là “the Special One” (Người đặc biệt), cho dù thực tế Mourinho dùng mạo từ “a” thay cho “the”. 

Về cơ bản, Mourinho chỉ muốn nói ông là một dạng người đặc biệt. Rất nhiều người đặc biệt và ông chỉ là một trong số đó. Nhưng truyền thông Anh đã giúp ông tạo ra một “huyền thoại”. Và đương nhiên, họ nhìn thấy những điểm đặc biệt của người đàn ông này khi quyết định làm điều đó. Thực tế sau 13 năm, khi nhắc đến “Người đặc biệt”, người ta sẽ nghĩ ngay đến Mourinho.

HỘI CHỨNG “HOANG TƯỞNG TỰ VỆ”
Đó chính là chuyện thứ hai, Mourinho đã tạo ra một huyền thoại bản gốc, cũng như cách ông tạo ra tất cả các mưu đồ, phá vỡ sự hỗn loạn cũ và tạo ra sự hỗn loạn mới. Sự thăng tiến của ông là điều tưởng như không thể khác, giống như món quà mà Thượng đế ban tặng. 

Theo chiều hướng đó, sự may mắn của Mourinho ở Porto dường như bị quên mất. Nếu thủ môn Man Utd không mắc sai lầm biếu cho Costinha bàn gỡ hòa phút chót ở Old Trafford, Porto đã bị loại từ vòng 1/16 Champions League. Khi đó, những gì Mourinho nói ở buổi họp báo sẽ khác - hoặc thậm chí ông không có cơ hội làm điều đó. Và sẽ rất khó để truyền thông thuyết phục ông không phải là “người bình thường” - một HLV đã thua 6 trong 7 trận bán kết Champions League sau đó.

Tuy nhiên, có một điểm nhấn ở Mourinho giống như một mùi hương không bao giờ bay mất, đó là sự tự tôn bản thân. Mourinho bỏ Porto lại phía sau với mô tả: “Chiếc ghế màu xanh thật đẹp, danh hiệu Champions League, đức Chúa trời, và sau đức Chúa, là tôi”. Nhiều năm sau đó, ông mô tả trợ lý Rui Faria là “môn đệ xuất sắc nhất của tôi”. Mặc dù vậy, Mourinho không muốn xây dựng một đế chế riêng, một địa vị cực đoan, bảo thủ. 

Ông đôi lúc quá vui vẻ, quá nóng tính và không có sự thống nhất tạo ra điều đó. Những gì Mourinho nói giống như một phần cá tính thú vị của ông hơn là sự sùng bái tín ngưỡng. “Ông chỉ cần một ngôi sao duy nhất và đó là tôi”, Mourinho nói với Abramovich, để rồi tạo ra một cuộc chiến trường kỳ. Quả thực, HLV người Bồ Đào Nha là người đàn ông - của - chiến tranh.

Mourinho luôn đề cao sự tự tin bàn thân, một biểu hiện của chứng hoang tưởng tự vệMourinho luôn đề cao sự tự tin bàn thân, một biểu hiện của chứng hoang tưởng tự vệ

Những kẻ độc tài nổi tiếng có xu hướng coi bản thân là người ngoài. Stalin người Gruzia, Hitler người Áo, Perón người Patagonia. Tất cả đều được tạo thành từ bên ngoài, từ mặt địa lý đến nhân cách, chính trị. Vì thế, Mourinho - một cầu thủ thất bại - đã hình thành thương hiệu “phá hỏng” trận đấu và sẵn sàng làm tất cả vì mục tiêu chiến thắng. 

Tuy nhiên, cá tính của Mourinho cũng khiến ông tạo ra những kẻ thù xung quanh mình. HLV người Bồ Đào Nha luôn cảm thấy ông bị bao vây. Sau trận chung kết Champions League, Mourinho không ở lại sân vận động ăn mừng cùng cầu thủ và tuyên bố có những kẻ vô ơn ở Porto dọa giết ông. Trước khi bị Chelsea sa thải lần thứ 2 vào tháng 12 năm 2015, Mourinho nói rằng các cầu thủ đã “phản bội” ông.

Từ điển phê bình phâm tâm học của Rycroft đưa ra định nghĩa về chứng hoang tưởng như sau: “Hội chứng hoang tưởng được mô tả bởi ảo tưởng về sự hùng vĩ và sự khó chịu, nhưng không có sự suy giảm về trí tuệ. Trong các trường hợp cơ bản nhất của chứng hoang tưởng, các ảo tưởng được tổ chức thành một hệ thống ảo giác nhất quán, thống nhất trong nội bộ tư tưởng của bệnh nhân và luôn sẵn sàng thể hiện ra hành động”. 

Bản thân Mourinho luôn có sự cảnh giác tưởng như không bao giờ biến mất, và ông luôn luôn theo dõi “các dấu hiệu”. HLV người Bồ Đào Nha có một thư ký báo chí riêng để ông có thể giám sát tất cả các thông tin cũng như tin đồn thất thiệt. Ông cũng giữ thói quen phát biểu về trọng tài cũng như các đối thủ, tạo ra một nét riêng đầy khó chịu.

Tất nhiên, hoang tưởng tự vệ là một tư tưởng hợp pháp. Nó thúc đẩy Jose Mourinho sử dụng phong cách chơi bóng tiêu cực khi gặp các đối thủ lớn, với hệ thống phòng ngự dày đặc bao gồm 8, 9 cầu thủ đứng gần nhau. Và nó thậm chí trở thành một phong cách chiến thuật gắn liền với tên tuổi của ông.

CHỦ NGHĨA PHÁT XÍT – HOANG TƯỞNG
Đến đây, chúng ta có thể thấy được trung tâm của vấn đề: liên kết giữa chứng hoang tưởng và chủ nghĩa phát xít. Các triết học gia người Pháp, Gilles Deleuze và Félix Guattari viết trong cuốn Anti-Oedipus năm 1972 rằng: “Kẻ độc tài là một kẻ hoang tưởng, không có lý do nào để chối bỏ điều đó nếu người ta coi sự hoang tưởng là một kiểu đầu tư của hình thái xã hội”. 

Đối với họ, chủ nghĩa phát xít trong chính trị cũng giống như sự hoang tưởng trong tâm lý: luôn cố gắng củng cố sự thống nhất hư cấu từ mối đe dọa bên ngoài. Bộ đôi này tạo ra thuật ngữ “chủ nghĩa phát xít - hoang tưởng” để mô tả các cảm xúc thái độ của chủ nghĩa này ở cấp độ địa phương cũng như toàn cầu.

Chủ nghĩa phát xít luôn tạo ra hình ảnh bộ máy lãnh đạo bất tử, vinh quang, thống nhất và được duy trì bằng mọi giá. Bất cứ ai chống lại nó đều phải trả giá đắt. Hãy nghĩ đến Eva Carneiro, một nữ bác sĩ của Chelsea đã bị sa thải ở mùa giải 2015/16 sau khi vội vã vào sân trợ giúp cầu thủ mà không thông qua việc thương lượng với Mourinho. Theo quan điểm bóng đá, nó có nghĩa bạn luôn phải phòng thủ. 

Tiền đạo Samuel Eto’o, người thi đấu cho Mourinho ở Inter Milan 2009/10 từng chơi như cầu thủ chạy cánh với nhiệm vụ chính là… theo kèm tiền vệ tấn công của đối thủ. Ngay cả những cầu thủ nổi tiếng “thư sinh” như Mesut Ozil (thời ở Real Madrid) hay tự do như Eden Hazard (ở Chelsea) cũng phải tham gia hỗ trợ phòng ngự. Những kẻ không vâng lời hoặc không có khả năng đáp ứng (giống như Oscar hay Mata ở Chelsea) sớm muộn đều bị loại bỏ.

Việc thiết lập trật tự và thống nhất như vậy đòi hỏi phải có một hệ thống khép kín, canh giữ cẩn thận, tránh xa các yếu tố ô nhiễm và chống lại những kẻ thù vô hình. Chủ nghĩa phát xít hoang tưởng tự nuốt tươi chính nó, giống như một ngọn lửa. Tư tưởng tự bảo vệ giống như một điếu thuốc mới châm và kết thúc bằng một khu rừng rực lửa. Hiếm có ai chưa một lần thắc mắc tại sao Mourinho không thể dẫn dắt bất cứ CLB nào đến mùa giải thứ 4.

Marca đã thâm nhập vào nội bộ Real Madrid tìm kiếm lý do gây ra sự mâu thuẫn. Mọi chuyện có lẽ xuất phát từ những câu hỏi của Jose Mourinho, giống như việc ông hỏi Sergio Ramos tại sao không theo kèm Gerard Piqué trong một tình huống phạt góc. Và sau đó Ramos bật lại: “Ông sẽ không thể hiểu được bởi vì ông chưa bao giờ là một cầu thủ”. Khi sự bất đồng nổ ra, không gì kìm hãm hay triệt tiêu được nó.

Mourinho có xu hướng hành xử như 1 nhà độc tài với các môn đồ luôn sẵn sàng đổ máu vì ôngMourinho có xu hướng hành xử như 1 nhà độc tài với các môn đồ luôn sẵn sàng đổ máu vì ông

Tất nhiên, toàn bộ các yếu tố của chủ nghĩa phát xít không thể tồn tại trong bóng đá. Và khi thiếu vắng nó, các nhà độc tài trở nên hung hăng hơn. Ngay từ đầu, Jose Mourinho đã tuyên bố ông sẽ sớm trở thành đối thủ khó ưa với các HLV ở Premier League. “Nếu họ không động đến tôi, tôi cũng không động đến họ. Ngược lại, tôi sẵn sàng đáp trả thậm chí gấp nhiều lần hơn”. 

Mourinho luôn luôn tung ra các đòn tấn công và gợi lên những kẻ thù dường như luôn luôn tồn tại. Đội bóng của ông luôn luôn có những “cầu thủ côn đồ” như Marco Materazzi ở Inter, Pepe ở Real Madrid hay Diego Costa ở Chelsea. Cùng với họ, các cầu thủ khác sẽ tạo ra bầu không khí khủng bố trên sân, đe dọa khiêu khích các đối thủ và đặc biệt đe dọa cả các trọng tài.

Đối với Jose, cuộc sống là một cuộc chiến không có hồi kết, trong đó các quy tắc bình thường đã bị đình chỉ. Ông tạo ra sự tôn trọng đáng ngạc nhiên ngay từ những người cầm cân nảy mực. Ngay cả khi thường xuyên chỉ trích trọng tài hay các quan chức, Mourinho vẫn có thể thoát án phạt một cách kỳ lạ. Theo luật, nó đúng nghĩa của một kẻ độc tài.

Tuy vậy, các “bạo chúa” cũng thường thường sụp đổ theo cách không ai ngờ đến, bất lực và mong manh. Sức mạnh của họ là một loại phép thuật, phụ thuộc hoàn toàn vào sự quyến rũ của những kẻ bị thu hút. Vị trí của Mourinho bị thu hẹp tối đa trong mùa giải cuối cùng ở Chelsea. Ông thể hiện sự bất lực trong nỗ lực giữ ghế bằng những tuyên bố kiểu như: “Đây khoảnh khắc quan trọng trong lịch sử CLB này. Bạn có biết tại sao không? Tại vì nếu CLB sa thải tôi, họ sẽ sa thải HLV vĩ đại nhất lịch sử CLB”.

Bây giờ ở Manchester, ở mùa giải Man Utd đã có đủ sức mạnh cạnh tranh chức vô địch Premier League, trò chơi tâm lý lại được Mourinho bắt đầu. Conte và Wenger ở London, Pep ngay bên cạnh thành phố… Và ngay cả Mark Hughes cũng được xướng tên, bởi lẽ Mourinho hiểu rằng ông cần gây áp lực cho tất cả phần còn lại thay vì một nhóm nhỏ CLB cạnh tranh trực tiếp…

Chia sẻ

Bình luận 0