“Hội chứng Torres” và bi kịch của các VĐV đỉnh cao
Chiêu Văn (theo Financial Times)

Chia sẻ

Bình luận 4

Với các VĐV thể thao đỉnh cao, sự tự tin là 1 phần không thể thiếu để đi tới thành công. Một khi đã đánh mất sự tự tin, thật khó để họ trở lại, Fernando Torres là 1 trường hợp như vậy. Nhân dịp sinh nhật lần thứ 33 của El Nino, hãy cùng bàn về “hội chứng Torres” và bi kịch của các VĐV đỉnh cao.

NHỮNG CẦU THỦ “THẬT PHÍ TIỀN”
Một CLB lớn vừa mua bạn về với giá khủng. Công việc của bạn là ghi bàn. 1 trận trôi qua, rồi 2 trận, rồi tới mãi trận thứ 6, bạn vẫn chưa ghi bàn. Khung thành dường như cứ hẹp mãi lại. HLV của bạn nói ông vẫn hoàn toàn tin tưởng bạn, khiến tình hình thêm tồi tệ vì bạn biết rằng ông ấy biết bạn đang chơi tệ hại. Bạn đá trên sân khách và các CĐV của họ hô vang “Thật phí tiền!” mỗi khi bạn có bóng, và điều tệ hại là chính bạn cũng tin rằng họ có lý!

“Rồi chính những CĐV đội nhà cũng bắt đầu ca thán, và bạn hiểu họ cũng đúng nữa. Họ trở thành lương tâm của bạn. Bạn không muốn ra khỏi nhà, không muốn đi mua sắm hay tới quán bar gần nhà vì sợ mọi người sẽ nhìn bạn bằng ánh mắt ngại ngùng, giận dữ, hay tệ hơn nữa, thương hại. Bạn bắt đầu thôi không kiếm bóng, dạt ra cánh, lảng tránh các vị trí ghi bàn. Mẹ bạn gọi cho bạn và hỏi “Con yêu, tình hình thế nào rồi?” Và bạn biết rằng cả bà ấy nữa cũng đã rõ mọi chuyện…”

Michael Robinson từng được Liverpool mưa về với giá cao nhưng không đóng góp được gìMichael Robinson từng được Liverpool mưa về với giá cao nhưng không đóng góp được gì

Đó không phải là lời của Fernando Torres, tay săn bàn người TBN đã được Chelsea đưa về với giá 50 triệu bảng hồi năm 2011, để rồi chỉ ghi được 5 bàn trong 12 tháng, bị mang cho mượn và cuối cùng ra đi theo dạng chuyển nhượng tự do. Người được trích dẫn là Michael Robinson, một cầu thủ bóng đá đã về hưu có biết Torres, nhưng dù cùng cảnh ngộ, không nổi tiếng như chân sút người TBN. 

Robinson đang nhớ lại khi ông được CLB cũ của Torres, Liverpool, mua về vào năm 1983 với cái giá rất ấn tượng thời bấy giờ, 250.000 bảng. Công việc của ông là ghi bàn, nhưng Robinson, kết thúc sự nghiệp ở TBN, trải qua 8 trận mà vẫn trắng tay, dù trong mùa giải đầu tiên của ông ở Anfield, đội bóng áo đỏ đã giành cú đúp vô địch Anh và Cúp C1.

Torres thì không may mắn như thế. Khởi nghiệp ở Atlético Madrid, 1 trong 6 đội mạnh nhất TBN, khi mới 11 tuổi, anh ra mắt đội 1 năm 17 tuổi và trưởng thành nhanh chóng. Năm 2003, anh đã được gọi vào ĐT TBN. 

4 năm sau, Liverpool đưa anh về và Torres nhanh chóng khẳng định mình ở Premier League với mọi tố chất cần thiết ở một tay săn bàn tại giải đấu này: cao lớn, nhanh nhẹn, cảm nhận vị trí tốt, chơi đầu hay, và rất nhạy cảm trước khung thành. Tháng 6/2008, anh ghi bàn duy nhất trong trận chung kết EURO TBN-Đức. Tháng 1/2011, sau nhiều giằng co, anh rời Liverpool để tới Chelsea.

Fernando Torres cũng chung cảnh ngộ đó thậm chí còn bi đát hơn khi anh thưởng xuyên đá dự bị tại Chelsea, AC Milan và Atletico dù từng có giá chuyển nhượng kỷ lụcFernando Torres cũng chung cảnh ngộ đó thậm chí còn bi đát hơn khi anh thưởng xuyên đá dự bị tại Chelsea, AC Milan và Atletico dù từng có giá chuyển nhượng kỷ lục

Kể từ đó, Torres đã phải nghe rất nhiều lời dè bỉu ở mọi nơi mà anh đi qua: Chelsea, AC Milan, và cả bây giờ nữa, khi anh đã trở về CLB thời thơ ấu Atletico. 

Mọi việc bắt đầu trở nên tồi tệ với Torres sau khi anh trải qua cuộc phẫu thuật đầu gối tháng 1/2010, lúc còn ở Liverpool. Chưa thật sự sẵn sàng, anh tự ép mình đá ở World Cup 2010 tại Nam Phi. TBN đã đăng quang, nhưng Torres là một nỗi thất vọng: anh không ghi được bàn nào và chơi rất tệ. 

Bước vào mùa giải mới ở Anh, Torres không chơi tốt hơn, nhưng danh tiếng của anh còn đủ để Chelsea bỏ ra khoản tiền kỷ lục của giải đấu lúc bấy giờ, cộng thêm mức lương 10 triệu bảng mỗi năm, rất gần với Lionel Messi và Cristiano Ronaldo, để sở hữu chân sút này.

“HỘI CHỨNG TORRES”
Giờ người ta đã có thể kết luận chắc chắn đó là một thất bại. Thật ra, những giai đoạn sa sút tệ hại kiểu Torres là khá quen thuộc với những ai chơi thể thao, nhưng hiếm thấy hơn ở những người chuyên nghiệp. Các VĐV dễ bị ảnh hưởng nhất thường cũng là người chơi các môn cá nhân như quần vợt hay golf, hay chơi ở những vị trí đặc biệt trong các môn thể thao đồng đội, như thủ môn trong bóng đá, người đá phạt đền trong bóng bầu dục, tay đập thứ 4 hay tay ném trong bóng chày…

Chứng kiến một tượng đài thể thao sa sút luôn là cảnh tượng ám ảnh, nhưng đồng thời đầy hứng thú. Chúng ta đều cảm thấy nỗi đau của những Torres, hay những Roger Federer cách đây chưa lâu - tay vợt lão làng người Thụy Sỹ, thật thú vị, đang có cuộc hồi sinh ngoạn mục, vì chính chúng ta cũng đều lo sợ sẽ có ngày công việc của chúng ta tan tành như thế. 

Rất ít VĐV thể thao đỉnh cao có thể vượt qua giai đoạn sa sút để trở lại như Roger FedererRất ít VĐV thể thao đỉnh cao có thể vượt qua giai đoạn sa sút để trở lại như Roger Federer

Các chuyên gia về tâm lý học thể thao người Mỹ, John Murray và William Wiener, tin rằng điều mà họ gọi là “hội chứng Torres” là rất phổ biến trong thể thao. 

Murray, tự coi mình là một chuyên gia trong việc giúp các VĐV chuyên nghiệp loại bỏ lo âu và tự tin hơn, nói áp lực với các VĐV chuyên nghiệp là cực kỳ lớn, có thể so với công việc làm điều khiển không lưu hay môi giới chứng khoán ở Phố Wall. “Nhưng ngay cả những người làm các nghề đó cũng không chịu sức ép lớn như VĐV thể thao”, Murray bình luận. “Lấy ví dụ, một tay golf hàng đầu đứng trước quả gậy đẩy quyết định chức vô địch sẽ biết rằng cả thế giới đang dõi theo”. 

Wiener, chuyên gia trị liệu hành vi nhận thức, thì nói sức ép thành tích chưa phải là tất cả, bởi “những VĐV được trả lương cao còn bị soi mói nhiều hơn mức lương của họ. Và đừng quên, họ đều là những người còn rất trẻ”.

Joel Stransky cũng cùng tuổi với Torres khi ông đối mặt với sức ép không tưởng với bất cứ con người nào vào một buổi chiều năm 1995. Năm đó, ông là người thực hiện phạt đền cho đội bóng bầu dục Nam Phi giành chức VĐTG trước New Zealand. Trận chung kết đó không chỉ là trận chung kết, đó là giấc mơ về sự đoàn kết quốc gia với lời căn dặn “hãy chơi hết sức mình” của cha già dân tộc Nelson Mandela, ngay sau khi đất nước Nam Phi vừa được giải phóng khỏi chế độ apartheid. 

Kể từ khi ghi mọi điểm từ đá phạt cho đội nhà hơn 2 thập kỷ trước tới nay, Stransky đã trở thành một doanh nhân thành đạt, CEO của Hertz Nam Phi. Nhưng ngay sau chức VĐTG, ông đã trải qua một năm phong độ cực kỳ sa sút.

“Trong kinh doanh bạn cũng cần tự tin và ra quyết định đúng”, ông nói. “Nhưng bạn may mắn hơn so với trong thể thao vì bạn có thời gian để cân nhắc, cũng như thời gian để xây dựng sự tự tin, tham khảo ý kiến đồng nghiệp… Trong thể thao bạn chỉ có một mình, cả về thể chất lẫn tinh thần. Bạn phải ra quyết định là sẽ đá hay chuyền bóng khi chơi tiền vệ trung tâm trong bóng bầu dục, sút hay chuyền nếu là tiền đạo trong bóng đá, trả bóng chéo hay dọc dây trong quần vợt, và một tích tắc đó quyết định tất cả. Bạn không chỉ phải tự tư duy, mà còn phải tự hành động”. 

Ngôi sao của đội tuyển bóng bầu dục Nam Phi Joel Stransky, cũng từng chịu cảnh sa sút không phanh sau đỉnh cao, đã có những chia sẻ đầy xác đáng về "hội chứng Torres"Ngôi sao của đội tuyển bóng bầu dục Nam Phi Joel Stransky, cũng từng chịu cảnh sa sút không phanh sau đỉnh cao, đã có những chia sẻ đầy xác đáng về "hội chứng Torres"

Ông giải thích về sự sa sút năm 1996 của mình là bởi “thiếu một khát khao cháy bóng để chơi hay nhất và chiến thắng… Tâm trí của bạn có thể rất mong manh, những yếu tố vô thức có thể khiến vấn đề thêm tồi tệ”. Hai chuyên gia tâm lý người Mỹ hoàn toàn đồng ý với Stransky về điểm này.

Santiago Solari, một tuyển thủ quốc gia Argentina từng khoác áo Atlético Madrid và Real Madrid nay đã giải nghệ, nói mọi cầu thủ đều trải qua những thời kỳ sa sút như thế. “Có những khi”, Solari nói. “Bạn cảm thấy mình là một kỳ quan không ai ngăn cản được. Đó là khi có sự đồng quy về hạnh phúc tinh thần và sức mạnh thể chất trong cách bạn chơi bóng, bạn cứ ngày một thêm tự tin. Nhưng rồi bạn chơi một trận tồi tệ, rồi một trận nữa, và bắt đầu lo lắng. Bạn cảm giác mỗi lần bước ra sân lại là một lần bước xuống bậc thang phong độ”.

Francis Roig, HLV quần vợt người TBN từng giành Davis Cup với Rafa Nadal, nói đó là chuyện rất thường tình trong quần vợt: “Điều quan trọng nhất với quần vợt là sự tự tin. Đối thủ chỉ cần đánh hơi thấy sự sợ hãi trong bạn, thì anh ta hoàn toàn không còn tôn trọng bạn nữa, và sẽ đánh bại bạn 9/10 lần. Hãy nhìn Jim Courier mà xem, ông ấy là số 1 thế giới trong 2 năm, rồi một ngày tất cả tan biến, ông ấy tụt xuống hạng 60 và không bao giờ trở lại được nữa”.

CÀNG CỐ CÀNG TỆ
Vậy những người như Courier nên làm gì? “Tôi không biết có giải pháp kỳ diệu nào, nhưng vấn đề là đừng quá chìm đắm trong những điểm tiêu cực, hãy học cách quên đi và tập trung vào những gì bạn làm tốt”, Roig đưa ra lời khuyên. 

Là một CĐV bóng đá nhiệt thành, ông cũng cho rằng Torres là một trường hợp cực đoan đã sa sút không thể gượng lại vì “những gì anh ấy làm được trước kia có vẻ thật dễ dàng, để rồi tới lúc anh ấy thấy mình phải cố gắng, thậm chí là cố gắng gấp đôi, thì mọi chuyện lại chỉ càng tồi tệ hơn”. 

“Tôi đoán là anh ấy đã suy nghĩ quá nhiều”, Wiener đưa ra một lời giải thích về Torres. “Đôi khi bạn cần tìm lại sự thoải mái”. “Giả thuyết của tôi là anh ấy càng cố gắng thì lại càng làm tệ hơn, vì sự tự tin đã rời bỏ anh ấy”, Murray đồng ý. “Anh ấy cũng có thể là một kẻ chối bỏ, điều thật tồi tệ khi cả thế giới ngắm nghía bạn. Anh ấy cần sự giúp đỡ của chuyên gia tâm lý”.

Không như Cristiano Ronaldo, người thích đối đầu với những áp lực, Torres với lối sống nội tâm đã không thể chiến thắng sự chỉ trích của các CĐV và truyền thôngKhông như Cristiano Ronaldo, người thích đối đầu với những áp lực, Torres với lối sống nội tâm đã không thể chiến thắng sự chỉ trích của các CĐV và truyền thông

Giờ lời khuyên ấy có lẽ đã muộn với Torres: anh sắp bước sang tuổi 33 và không còn lại bao nhiêu ngày tháng trong sự nghiệp. Tuy nhiên, cho những người dính vào hội chứng Torres, lời khuyên của Wiener là: “Thường các VĐV đỉnh cao có khả năng khiến các CĐV chỉ trích họ phải câm lặng, cả truyền thông nữa, và như thế tự mình gỡ bỏ gánh nặng lớn”. 

Ông dẫn trường hợp của Cristiano Ronaldo: “Anh ấy yêu cuộc sống người nổi tiếng của mình và cần sự chú ý của công chúng để tỏa sáng, anh ấy cũng có vẻ có thêm cảm hứng và động lực nếu bị chỉ trích”. Torres, trong khi đó, là một người sống thiên về nội tâm, ít muốn được chú ý và chỉ cố gắng làm tốt công việc của mình.

Chia sẻ

Bình luận 4