Bóng đá Cuộc sống

‘Nếu bỏ thuốc lá, Lev Yashin có thể sẽ chết sớm hơn’

Trong 62 năm tồn tại kể từ khi ra đời, giải thưởng danh giá Quả bóng vàng chưa bao giờ là khái niệm gần gũi với các thủ môn. Bóng đá đã trải qua nhiều lần “thay máu” nhưng tuyệt nhiên, những buổi trao giải thường niên vào tháng Giêng tại Zurich không có chỗ cho nhóm người gác đền. Qua ngần ấy năm, người duy nhất phá vỡ tình trạng này vẫn chỉ là Lev Yashin – người gác đền huyền thoại của bóng đá Liên Xô.
Cẩm Chi

Vào thuở hồng hoang, khi khán giả còn lạ lẫm và không đề cao vai trò của thủ môn thì Lev Yashin đã trở thành tượng đài bất tử. Năm 1963, đúng 7 năm sau khi giải thưởng Quả bóng vàng ra đời, Yashin bước lên bục cao nhất của bóng đá châu Âu để nhận danh hiệu cao quý ấy. Hơn nửa thế kỷ trôi qua, bảng vàng UEFA vẫn chưa thể khắc thêm tên của một thủ môn nào khác.

Yashin vĩ đại là vậy, và cuộc đời của ông cũng đầy những màu sắc thần tiên. Yashin nghiện thuốc lá, đến nỗi đi họp Đảng trước mặt bao quan khách, ông vẫn phì phèo nhả khói. Dù là thủ môn hàng đầu thế giới, nhưng cả cuộc đời Yashin chỉ gắn bó với một đội bóng, là Dinamo Moscow.

Nhân tuần lễ khai mạc World Cup 2018 tại Nga, BĐ&CS trích đăng bài phỏng vấn của nhà báo Igor Rabiner – tác giả cuốn sách “Hành trình World Cup của nước Nga” – với bà Valentina Timofeevna Yashina, vợ của Lev Yashin. Bà Timofeevna sẽ kể lại những thăng trầm trong cuộc đời của chồng mình với tư cách người trong cuộc, mắt thấy tai nghe ở cái thời mà tivi là cái gì đó rất xa xỉ, chứ chưa nói tới Internet.

Lev Yashin bên bà Valentina Timofeevna Yashina, người vợ cận kề nhiều năm trong cuộc đời ông

- Mọi người vẫn nói Yashin tuy nổi tiếng nhưng rất thân thiện và dễ gần. Ở cùng ông ấy, bà thấy có đúng không?

Chính xác. Bà vợ hai của bố chồng tôi thường kể trong thế chiến thứ 2, Lyova (tên gọi thân mật ở nhà của Yashin) thường kéo theo một đứa trẻ về nhà và nói: “Bạn ấy không có gì để ăn. Bố và dì cho nó ăn cơm cùng gia đình mình”. Có lần, mẹ kế của Yashin phát khùng vì ông ấy cho bạn hàng xóm chiếc áo len mới mua, vì dưới Yashin vẫn còn một em trai.

Yashin là người tình cảm. Có lần tôi hỏi ‘Sao trên sân anh quát đồng đội to thế’, ông ấy giải thích ‘Đâu anh quát đâu em, là anh đang đưa ra lời khuyên và chỉ dẫn cho đồng đội’. Tôi nhớ ông ấy không bao giờ gọi tên thật của đồng đội, mà thường dùng tên cúng cơm thân mật, như Vitek (Victor) hay Tolik (Anatoly).

- Liên Xô thời xưa có nhiều CLB kình địch không đội trời chung. Mối quan hệ giữa chồng bà và các cầu thủ thuộc biên chế nhóm ‘đối đầu’ thế nào? Nhất là những người của Spartak Moscow – đối thủ ngàn đời của Dinamo Moscow.

Trong và ngoài sân là hai bức tranh khác nhau. Yashin thường xuyên giao tiếp bằng tiếng Armenia với Simonyan. Ông ấy còn là bạn thân của Isaev, llyn và Paramonov. Các bà vợ như tôi cũng hay nói chuyện với nhau. Bọn tôi tụ tập xem trận đấu của các ông chồng và thường hỏi thăm cuộc sống của nhau qua điện thoại.

Nói vui, chứ Yashin ở với đồng đội nhiều hơn ngủ cùng tôi. Chúng tôi kết hôn ngay trước đêm giao thừa năm 1955, thì ngày 6/1 Yashin đã lên tuyển tập trung hơn 2 tháng trời.

Có một trận derby Moscow giữa Dinamo và Spartak xảy ra tình huống Yashin và Isaev va chạm mạnh, Isaev lao xầm vào Yashin, ngăn chồng tôi phát bóng lên. Khi Yashin về nhà, tôi có hỏi là vì sao Isaev cư xử lạ thế. Yashin cũng nói là khá bất ngờ nên đã hỏi ngay Isaev. ‘HLV bảo tôi làm thế. Xin lỗi bạn nhé’, Isaev đã nói với Yashin như vậy, và ôm đầu chạy thẳng về sân nhà đầy xấu hổ.

Mọi người đều biết Yashin nền tính và ôn hòa thế nào. Ông ấy không ghét ai bao giờ, cũng không tỏ thái độ ngôi sao. World Cup 1958 ở Thụy Điển, Yashin đi bộ qua một công viên, hút thuốc và ném vào thùng rác. Một đứa nhỏ ở gần đó nhìn thấy liền vội vàng lấy điếu thuốc đã tàn, chôn nó xuống một mô đất trống. Ngay cả với trẻ nhỏ, Yashin cũng luôn nở nụ cười trên môi.

Là 1 ngôi sao nhưng Yashin không xa cách mà rất hòa đồng với đồng đội, người hâm mộ và cả đối thủ

- Có đúng con rể bà là fan cuồng của Spartak không ?

Đúng, nhưng có sao đâu. Hâm mộ đội bóng nào là lý tưởng và quyền tự do cá nhân. Yashin lên tuyển nhưng có bao giờ mặc áo ĐTQG đâu. Tôi còn giữ nhiều bức ảnh Yashin ra sân ở các trận đấu cấp quốc gia với chiếc áo đấu mặc trên người in logo Dinamo Moscow.

- Hình như Yashin cũng không có bất kỳ xích mích nào với các thủ môn bắt chung đội khác thì phải.

Ai ghét được Yashin chứ (cười). Trong nhiều năm liền ở Dinamo, Volodya Belyaev chịu cảnh bắt dự bị cho chồng tôi, dù Yashin nhiều lần nói Belyaev không gặp thời chứ tài năng còn giỏi hơn ông ấy. Hai người họ cũng lên tuyển cùng nhau và dĩ nhiên là Belyaev tiếp tục sắp vai kép phụ cho Yashin.

Vậy mà Belyaev chẳng những không thù hận, trái lại còn là bạn cực thân của Yashin. Họ cùng nhau về thị trấn Nalchick ở núi Kavkaz thăm quê nhà Belyaev. Trong những buổi rượu hàn huyên bên vách núi, Yashin thường trách Belyaev tại sao cứ cứng đầu ở lại Dinamo, lẽ ra phải chuyển tới một đội bóng danh giá khác để được bắt chính ra sân nhiều hơn.

‘Volodya à, tôi đâu bất tử. Rồi sẽ có lúc tôi bị đau. Lúc đó, ai thay tôi trên khung gỗ ĐT Liên Xô? Cậu phải ra sân nhiều hơn, vì cậu xứng đáng với điều đó’, Yashin từng nói thế với Belyaev. Rốt cuộc, Yashin vẫn sừng sững trong khung gỗ chứng kiến 3 thế hệ của ĐT Liên Xô. Và không một ai trong số các thủ môn từng cạnh tranh suất bắt chính với Yashin, từng mảy may một suy nghĩ ác cảm về ông ấy.

Yashin luôn mặc áo len màu đen khi thi đấu vừa để lấy may vừa để giảm thiểu tối đa chấn thương

- Tôi đọc ở đâu được một giai thoại ở đầu sự nghiệp, Yashin thường xách cặp cho bậc tiền bối Alexei Petrovich Khomich. Cũng có người bảo Yashin thường đứng sau cầu môn quan sát và sao chép các động tác, kỹ năng của Khomich.

Tôi có thể xác nhận chi tiết Yashin đứng sau cầu môn. Lúc xa xưa, các trận đấu thường bố trí chiếc ghế bành phía sau cầu môn cho thủ thành dự bị ngồi quan sát. Yashin học được nhiều từ Khomich.

- Vậy ông ấy có kết giao với những nhân vật nổi tiếng của Liên bang Xô Viết cũ không? Như phi hành gia Yury Gargarin hay thi hào Vladimir Vysotsky từng viết về Yashin chẳng hạn.

Yashin không phải tuýp hay cà kê giao du. Chỉ có German Titov (người thứ hai trên trái đất đặt chân vào vũ trụ) là bạn ngoài bóng đá tôi hay thấy mặt. Dạo Yashin đi học ở trường Đảng tình cờ ngồi cùng bàn với người đi học hộ cho Titov 1 buổi. Nhân vật này đã giới thiệu hai người và tổ chức cuộc gặp mặt tại nhà hàng. Mối quan hệ đó hình thành từ ấy.

- Tại sao Yashin lại đi học trường Đảng bà biết không ?

Một fan cuồng của Dinamo và ông nhà tôi là giáo viên kinh tế - địa chính trị. Ông ta từng hỏi Yashin ‘Cậu sẽ làm gì sau khi tốt nghiệp trường huấn luyện viên cấp cao Xô Viết?’.

Thực ra, Yashin không bao giờ muốn trở thành HLV dù đã lấy bằng. Yashin tự nhận thấy mình không sở hữu các tố chất cần có của một HLV giỏi. Ông ấy đi học trường Đảng để rèn luyện khả năng giao tiếp đám đông. Sau này, Yashin là diễn giả có tiếng nhờ tài ăn nói.

Một lần, Yashin trở về nhà từ lớp học. ‘Hôm nay ở trường có bài kiểm tra môn triết, câu hỏi đại để là các biện pháp cần làm để thúc đẩy nền kinh tế đất nước. Hehe, 70 năm qua chính phủ còn chưa tìm ra lối đi chung nhất mà bảo 1 cá nhân như anh giải đáp, quá bằng đánh đố’, Yashin nói xong thì cả hai chúng tôi phá lên cười.

Yashin cũng thường đội 1 chiếc mũ dạ màu tro làm nên thương hiệu của bản thân

- Peter Shilton (cựu thủ môn ĐT Anh) nói với tôi là rất ngưỡng mộ chiếc áo đen huyền thoại của chồng bà. Phải chăng cái áo đen có công lực làm hoa mắt tiền đạo đối phương ?

Thực ra đấy không phải là áo đen. Nó là màu xanh tím than tối màu làm bằng len.

20 năm liền, Yashin mặc cái áo đấy. Ông ấy có quan điểm tâm linh của riêng mình. Nếu không nhầm thì chồng tôi chỉ thay áo 2 hay 3 lần, khi tay áo bị sờn rách. Mỗi lần đổi, ông ấy lại đặt may cái áo y hệt.

- Nhưng tôi thắc mắc cái này, là chả lẽ mùa hè cũng mặc áo len ư?

Đúng vậy, bởi nó sẽ giúp cầu thủ giảm thiểu tối đa chấn thương. Yashin thường bất bình với việc các đồng đội là thủ môn không chịu mặc đồ len. ‘Chúng ta sẽ dễ tổn thương đầu gối, người đầy vết bầm dập bắt đầu sợ cảm giác rơi từ trên cao xuống. Làm sao có thể tự tin đứng trước cầu môn nữa đây’, Yashin thường xuyên nhắc nhở đồng đội như vậy.

- Bà còn giữ lại chiếc áo nào của chồng làm kỷ vật không ?

Không, cầu thủ phải trả lại đồ thi đấu cho CLB chủ quản ngày đó. Ngay cả khi Yashin chơi trận đấu cuối cùng chia tay Dinamo vào năm 1971, CLB cũng đánh công văn yêu cầu ông ấy trả lại áo và găng tay dù đồ đã rách vì cũ. Yashin không thể giữ lại một chiếc áo kỷ niệm nào của Dinamo. Cứ cuối mùa, tôi lại đem đi giặt cho mới để trả CLB.

Chỉ còn lại một chiếc trong tủ đồ nhà tôi, nhưng là màu vàng chứ không phải xanh tím than. Chiếc áo đó số 13, ông nhà tôi mặc trong trận đấu nổi tiếng tại London khi bắt cho đội tuyển các ngôi sao thế giới. Khi lãnh đội hỏi ai mặc áo số 13, không ai nhận. Yashin liền nhận nó về mình và giữ sạch lưới. Sau hôm ấy, Yashin xem 13 như là con số may mắn.

Tại sao thủ môn thời xưa thường mặc áo tối màu chứ không xanh đỏ tím vàng như giờ, là bởi vào mùa xuân và thu, mặt sân rất ẩm, nhiều bùn nên mặc áo sáng màu dễ dơ. Rất nhiều trận đấu Yashin trở về nhà, tôi phải giặt bộ đồ đầy mùn cưa và bùn.

Nhiều người đồn Yashin là sâu rượu nhưng thực ra ông chỉ uống rất ít trong những trường hợp bất khả kháng

- Một ‘phụ kiện’ không thể thiếu khác của thủ môn trong thời đại Yashin là mũ dạ màu tro. Có đúng là trong nhiều tình huống đối phương treo bóng từ biên, Yashin cởi mũ, bật lên đánh đầu phá bóng rồi lại đội mũ vào không ?

Thi thoảng thôi. Khu cấm địa trong bóng đá ngày xưa không quá dày đặc như bây giờ nên làm được. Lần đầu tiên Yashin bay người đánh đầu phá bóng, ông ấy vẫn đội mũ trên đầu. Trong giờ nghỉ, Yashin bước vào phòng thay đồ, cúi gằm mặt và sợ rằng HLV trưởng Mikhail Yakushin sẽ mắng mình. Mikhail chỉ nhắc là lần sau có làm thế thì bỏ mũ ra, vì đội mũ thì điểm tiếp xúc bóng sẽ không chuẩn nữa. Vậy mới có chuyện Yashin bỏ mũ để đánh đầu rồi lại đeo mũ.

- Tôi muốn xác nhận một việc nữa: Có đúng là chiếc mũ của Yashin bị lấy cắp sau khi ĐT Liên Xô vô địch EURO 1960 ?

Báo chí đã đưa tin cảnh sát Pháp đã tìm thấy chiếc mũ và trả lại cho Yashin nhưng đó là nói dối. An ninh ở sân Parc des Princes không tốt, khán giả tràn xuống sân như ong vỡ tổ. Ai đó đã lợi dụng lấy đi chiếc mũ, sân đông thế ông ấy không thể chạy đuổi theo.

- Yashin mắc bệnh loét dạ dày mãn tính có phải không ? Có quá nhiều điều bí ẩn về ông ấy tôi muốn trực tiếp xác nhận.

Đó là căn bệnh Yashin mắc phải từ lúc 11 tuổi, hệ quả của việc ăn thực phẩm bẩn trong thời gian chiến sự. Lên 16, Yashin được gia đình gửi tới một bệnh viện ở miền Nam để chữa trị. Nhưng căn bệnh không đỡ đi vì lịch tập luyện khắc nghiệt của Yashin. Mà đấy là tự Yashin làm khổ mình chứ không ai bắt cả. Ở với ông ấy một đời người, tôi chưa từng thấy Yashin đi muộn. Ông ấy luôn đúng giờ và yêu cầu người khác phải như vậy.

Chứng đau dạ dày của Yashin nặng tới nỗi trong túi áo của ông ấy bao giờ cũng phải có soda để pha với nước. Nếu không có nước đúng lúc lên cơn quặn bụng, Yashin sẽ nuốt chửng soda và quay mặt đi để mọi người không nhận ra ông ấy đang chịu đựng nỗi đau thế nào.

Yashin là một người đàn ông vĩ đại. Ông ấy quyên sinh vì nghề nghiệp. Sau này, Yashin cũng bị biến chứng của ung thư dạ dày. Tôi đã từng đến sân xem 1 buổi tập của chồng và tự nhủ sẽ không bao giờ đến nữa. Đối phó với những cơn đau bất chợt, Yashin thường xuyên nhờ đồng đội nán lại sân tập, sút bóng khoảng 30-40 lần thẳng vào bụng ông để cái dạ dày làm quen với cường độ khắc nghiệt của bóng đá. Cảm giác như dạ dày ông ấy thủng lỗ chỗ ấy. Nhưng Yashin đi vào sử sách cũng vì những tiểu tiết như thế.

Tôi từng xem một bộ phim tư liệu, ở đó Paramonov (cựu tuyển thủ Liên Xô cùng thời với Yashin) nói nhiều điều tốt đẹp về chồng tôi. Tuy nhiên, tôi không chấp nhận được chi tiết Paramonov nói Yashin thường pha soda vào rượu cognac. Ông ta bảo Yashin đến sân tập lúc nào cũng găm 1 chai cognac pha soda.

Yashin có rất nhiều bạn bè trong giới bóng đá là người nước ngoài và họ luôn sẵn sàng giúp đỡ ông và gia đình như Franz Beckenbauer (giữa)

- Ý bà là Paramonov tưởng tượng ra chuyện này ?

Ai hiểu hóa học sẽ biết soda không thể hòa tan trong cognac. Vả lại, chồng tôi là dân nhà nghề, tuyệt đối không động vào cognac. Ông ấy hiếm khi uống bia chứ đừng nói là vodka hay rượu mạnh, hãn hữu lắm mới động vào.

Đấy không phải chuyện bịa đặt đầu tiên về Yashin. Để tôi kể anh nghe, một lần tôi đi tàu nghỉ mát, ngồi cùng toa với hai người phụ nữ có quyền lực. Một làm ở văn phòng quốc hội đảng cộng sản, một làm ở bộ công thương. Tôi có nghe họ nói chuyện với nhau là từng gặp một nhóm ngôi sao bóng đá tại sảnh điện Kremlin, ai cũng say rượu. Trong đó, nổi bật nhất là Yashin, tay cầm chai vodka tay kia cầm chai sâm-panh, tu ừng ực từng chai một thoáng cái là hết.

Trời, nghe mà hết hồn. Họ không biết tôi là ai, và tôi im lặng ngồi nghe câu chuyện hoang tưởng ấy. Yashin là đàn ông, cũng có khi say nhưng không phải con sâu rượu. Nếu Yashin nát rượu thì làm sao duy trì sự nghiệp đỉnh cao suốt 20 năm? Mọi người cũng không biết, là Yashin nếu phải uống rượu thì cứ 1 ngụm rượu lại 1 ngụm nước, không thì sẽ ho khan rất dữ.

- Vào năm 1960, tạp chí France Football của Pháp đã đăng một bài phỏng vấn nói rằng, Yashin thích ăn tôm hùm sốt mayonnaise. Để tôi đoán, lại một thông tin... bịa đặt nữa đúng không ?

Không lâu trước khi bài báo kia ra đời, Yashin tới Thụy Điển giao hữu cùng đội tuyển Liên Xô. Một trong các cầu thủ tỏ ra không hài lòng vì chất lượng đồ ăn trong nhà hàng. Yashin phải đứng lên và dạy cho người này một bài học: ‘Ở nhà, món ăn xa xỉ nhất tôi và các anh hay ăn là cà rốt. Giờ sang đây lại mắc bệnh ngôi sao thích ra vẻ à?’. Yashin ăn tất cả những gì ăn được, đặc biệt là món cháo của châu Á.

- Nghe nói Yashin có rất nhiều bạn bè trong giới bóng đá là người nước ngoài, dù ông ấy không biết tiếng Anh. Thật kỳ lạ. Trong một văn bản, tôi khá sốc khi biết rằng trung vệ Karl-Heinz Schnellinger của Đức từng mua 15 chiếc cà vạt của Tây Âu rồi gửi Yashin tặng đồng đội tại Dinamo.

Quả thật là Yashin rất quảng giao. Lúc ông ấy còn sống, chúng tôi đi Barcelona và phải nối chuyến ở Frankfurt. Franz Beckenbauer đích thân ra sân bay, dẫn vợ chồng tới cửa làm thủ tục hải quan. Khi Yashin qua đời, Beckenbauer đã bay sang Moscow dự tang lễ.

Năm 1992, có một sự kiện thế này làm tôi nhớ mãi. UEFA gửi thư mời tôi tới Đan Mạch dự lễ ghi công Yashin – thủ môn vĩ đại nhất nửa sau thế kỷ 20. Văn phòng LĐBĐ Nga nhận giấy tờ nhưng không ai để tâm. Phòng quan hệ quốc tế làm thất lạc thư mời. Tôi phải gọi cho tổng thư ký liên đoàn lúc đó là Vladimir Radionov để nhờ.

Chưa hết, không hiểu sao mà liên đoàn lại đặt vé về ngay sau khi tôi tham gia Gala trao giải. Chả lẽ đến nhận cái Cúp rồi về luôn à? Đi thế tôi không được xem lễ khai mạc EURO 1992.

Buổi tối Gala, tôi có gặp nhà báo thể thao nổi tiếng Karl-Heinz Heimann, người nói tiếng Nga rất thuần thục. Ông ấy biết Yashin nhà tôi khá rõ nên tôi cũng tiện mở lời nói về tình hình vé máy bay. Beckenbauer đi qua, nghe được liền bảo: ‘Để tôi’. Vậy là vé về lùi sang 2 ngày, tôi được xem lễ khai mạc vô cùng ấn tượng.

Tôi luôn biết ơn Yashin và công việc của chồng mình, vì nó đã mang lại những điều tốt đẹp trong cuộc sống của tôi.

Yashin hút thuốc rất nhiều nhưng đó không phải nguyên nhân gây ra cái chết của ông

- Yashin có một sự nghiệp lẫy lừng, nhưng báo cáo ghi lại thì vào năm 1962, suýt chút nữa ông ấy giải nghệ sau khi Liên Xô bị loại sớm tại World Cup.

Ở Nga lúc đó không có TV. Khán giả quê nhà chỉ cập nhật diễn biến qua kênh tuyên truyền duy nhất, là hãng thông tấn quốc gia APN vốn quen đưa tin chính trị hơn là bóng đá. Vì bài tường thuật sơ sài ấy, cả quốc gia hiểu nhầm Yashin là tội đồ.

- Những bức ảnh tư liệu cho thấy, Yashin hút thuốc rất nhiều. Có phải thuốc lá là nguyên nhân dẫn tới cái chết của Yashin không?

Các bác sỹ nói rằng cơn đột quỵ của Yashin là do hút thuốc. Cái chân hoại tử phải cưa của ông ấy trước khi qua đời cũng là vì thuốc lá. Nhưng tôi không nghĩ vậy.

Tôi từng hỏi một vài chuyên gia, họ nói là nếu một người hút thuốc lâu năm đột ngột bỏ thuốc thì mới dễ tử vong. Chứ ông nhà tôi đã hút từ thời là cầu thủ, HLV cũng cho phép, hút bao năm đâu có sao. Tất nhiên, Yashin không hút thuốc trong phòng thay đồ trước mặt mọi người. Mỗi ngày, Yashin hút 1 bao thuốc.

Chỉ có Đảng cộng sản khuyên Yashin không nên hút thuốc trong một cuộc họp, nhưng nhà báo Leonid Soloviev đã đứng lên bảo vệ Yashin: ‘Cậu ấy là thủ môn, đâu phải di chuyển nhiều. Cứ để Yashin hút thuốc, miễn sao đôi tay vàng kia được trân trọng’.

- Đã bao giờ, Yashin cố gắng bỏ thuốc lá chưa?

Sau cơn đột quỵ, Yashin có bỏ thuốc khoảng 2 tháng. Rồi ông ấy thấy cơ thể lại ổn nên hút tiếp. Đúng 2 tháng trước khi qua đời, khi căn bệnh ung thư dạ dày di căn, người quá yếu nên Yashin mới bỏ thuốc. Yashin mà bỏ thuốc sớm thì khéo chưa chắc đã thọ như thế đâu.

Tôi có đi tìm hiểu mới biết, nguồn gốc căn bệnh của Yashin là vì kết cấu dị biệt quả tim. Bác sỹ phát hiện tim của Yashin to hơn người khác nhiều lần, phải chạy, vận động thường xuyên để máu lưu thông. Nhưng khi Yashin giải nghệ và chuyển lên khối văn phòng, ông ấy ít vận động, lập tức tăng 10kg. Cholesterol tích tụ, dẫn tới xơ vữa động mạch nên mới đột quỵ.

Bình luận của bạn

Sử dụng tài khoản Facebook của bạn để thêm bình luận cho bài viết. Tên, hình ảnh và thông tin cá nhân khác của bạn công khai trên Facebook sẽ xuất hiện với bình luận của bạn, và có thể được sử dụng trên nền tảng truyền thông của Báo Bóng đá Cuộc sống!