Bóng đá Cuộc sống

Cả thế gian xoay cùng “Cơn lốc màu da cam” cuồng say

Trước đó, Hà Lan không có chút "số má" nào. Còn sau đó, Hà Lan nghiễm nhiên là một cường quốc bóng đá. "Cơn lốc màu da cam" nổi lên tại World Cup 1974, cuốn phăng Brazil - đội vô địch 3 trong 4 kỳ World Cup ngay trước đó - và trở thành dấu ấn mãi mãi không phai trong dòng trôi của lịch sử bóng đá.

Nội dung khi không có video

Các bàn thắng tại VCK World Cup 1974

TIQUI-TACA CỦA 40 NĂM TRƯỚC

Hà Lan giao bóng, và trận chung kết lập tức trở thành màn trình diễn nghệ thuật nhồi bóng ngay từ những đường chuyền đầu tiên, làm cho người xem thật sự kinh ngạc. Van Hanegem chuyền cho Cruyff... rồi lại Van Hanegem, Neeskens, Krol... Rijsbergen, Haan, Suurbier...

Họ cứ chuyền tới, chuyền lui, chuyền ngang, liên tục và nhuần nhuyễn. Các tuyển thủ Tây Đức thì rượt theo quả bóng một cách tuyệt vọng. Hầu như họ chỉ tham gia cuộc chơi như những vai phụ bất đắc dĩ, để làm cho phần trình diễn của vai chính thêm đẹp đẽ, rực rỡ. Haan, Rijsbergen, Haan...

Trên khán đài, cổ động viên Tây Đức bắt đầu bực bội. Dưới sân, các cầu thủ Hà Lan vẫn chuyền bóng hăng say: Krol cho Neeskens, Neeskens cho Rijsbergen, Rijsbergen cho Cruyff. Cruyff lao thẳng vào vùng cấm địa. Và Uli Hoeness không còn cách nào khác để ngăn cản Cruyff ghi bàn, ngoài việc phạm lỗi.

Vâng, trận chung kết World Cup 1974 quả đã khởi đầu như vậy. Neeskens bước lên sút thắng quả phạt đền để mở tỷ số cho Hà Lan. Và đây chính là chi tiết lịch sử: thủ môn Sepp Maier trở thành cầu thủ Tây Đức đầu tiên chạm được vào quả bóng trong trận chung kết World Cup 1974.

Trong trận chung kết, các cầu thủ Tây Đức chỉ có thể chạm bóng lần đầu tiên sau khi nó đã nằm gọn trong lưới vì lối đá Tiqui-Taca ảo diệu của Hà Lan

Ông chỉ được chạm bóng bằng cách vào lưới nhặt nó ra. Bạn có bao giờ hình dung ra một trận chung kết đỉnh cao mà toàn bộ 11 cầu thủ bên này đều chưa được chạm bóng trước khi đội bên kia ghi bàn mở tỷ số?

Đấy chính là Tiqui-Taca, gần 40 năm trước khi khái niệm này được biết đến và được ca ngợi ở CLB Barcelona, trong kỷ nguyên bóng đá hiện đại. Bây giờ thì ai cũng biết Tiqui-Taca là lối chơi như thế nào. Ở đây chỉ xin nói thêm: đấy là cách chơi do Johan Cruyff đề nghị.

Từ ý tưởng của Cruyff, Barcelona đã áp đặt một lối chơi xuyên suốt giữa các thế hệ, các lứa tuổi khác nhau, khởi đầu từ lò trẻ La Masia. Tóm lại, những gì Barcelona trình diễn, làm say đắm lòng người trong khoảng thời gian 2009-2011, chính là những gì đội tuyển Hà Lan của Cruyff đã làm tại World Cup 1974.

Cruyff và đồng đội liên tục chuyền để giữ bóng. Và để làm được điều đó, họ phải liên tục hoán đổi vị trí, trong một lối chơi cực kỳ khoa học. Lối chơi nổi tiếng ấy đã được biết đến suốt hàng chục năm bởi một cụm từ hoàn toàn... sai lầm: "bóng đá tổng lực".

ĐẤY LÀ BÓNG ĐÁ TỔNG HỢP

Để ý một tí thì thấy ngay: trong cái tên "Total Football", đâu có chữ nào nói về "lực"! Trên thực tế, lối chơi của Hà Lan là lối chơi rất ít dùng lực. Sở dĩ người xem có cảm giác rằng cầu thủ Hà Lan khỏe hơn đối phương chẳng qua là vì, nhờ cách chơi khoa học, họ tốn sức ít hơn và chưa thấm mệt khi đối phương đã thấm mệt.

Một ví dụ nhỏ: khi hậu vệ cánh phải chạy 80m để tấn công thì anh ta không phải lùi về trong tình huống kế tiếp, để tiết kiệm sức. Tiền vệ biên sẽ lùi về thế chỗ, tiền vệ giữa thì di chuyển ra biên... Cứ thế, các vị trí trong đội hình Hà Lan liên tục thay đổi và điều quan trọng là mọi cầu thủ đều có khả năng thi đấu với nhiều vai trò khác nhau.

Hậu vệ không chỉ tham gia tấn công mà còn phải có kỹ thuật điêu luyện để xứ lý tình huống có thể thành bàn. Tiền đạo không chỉ tham gia phòng ngự mà còn biết rõ cần phải làm gì trong các tình huống phòng ngự. Nếu phải lướt biên 10 lần rồi lại lùi về trong một trận đấu, hậu vệ cánh của đội khác phải chạy 1.600m ở tốc độ cao, chỉ trong 10 tình huống như thế. Họ không mệt hơn cầu thủ Hà Lan mới là chuyện lạ.

"Bóng đá tổng hợp" là một cách gọi chính xác. Ở Hà Lan, bất cứ lĩnh vực gì cũng phải hướng đến nguyên tắc tổng hợp. Có kiến trúc tổng hợp, có năng lượng tổng hợp, có môi trường tổng hợp. Đấy là cách nghĩ của người Hà Lan. Ở nơi mà đa phần diện tích đất đai thấp hơn mực nước biển, lại có cơ man khó khăn tự nhiên khác, người Hà Lan đã phải không ngừng sáng tạo qua bao thế hệ, để cải thiện điều kiện sống khó khăn của dân tộc mình.

Lối chơi bóng đá tổng hợp của người Hà Lan đã được nâng lên thành huyền thoại nhờ HLV Rinus Michels và thiên tài Johan Cruyff

Khoảng trống ở Hà Lan luôn là "thứ quý hiếm" đến mức nó ám ảnh mọi người, ở mọi lúc, mọi nơi. Cruyff nói: "Chúng tôi luôn bàn về cách tận dụng khoảng trống sao cho hợp lý nhất, có lợi nhất. Chỉ cần nhìn một căn phòng, một góc phố, một quán cafe, người Hà Lan chúng tôi lập tức có ngay đề tài để nghĩ ngợi, rồi bàn bạc, liên quan đến khoảng trống".

Vậy thì, còn ai giỏi hơn người Hà Lan trong việc nghĩ cách tận dụng khoảng trống trên sân, còn ai thích hợp hơn họ trong cách chơi "bóng đá tổng hợp"? Với người Hà Lan, kể cả khi cùng chơi trên một mặt sân thì sân "của mình" vẫn phải rộng hơn sân "của họ". Bẫy việt vị làm thay dổi "diện tích hợp lệ" trên sân, và cũng chỉ có người Hà Lan là đi tiên phong trong việc khai thác nguyên tắc này.

Tất nhiên, mọi lối chơi đều phải đi kèm với con người thích hợp để có thể phát huy tác dụng. Đấy mới chính là giá trị lớn nhất mà Johan Cruyff và các ngôi sao cùng thời như Johan Neeskens, Ruud Krol, Johnny Rep, Rob Rensenbrink, Wim Van Hanegem... đóng góp để làm nên lịch sử cho bóng đá Hà Lan.

Họ cùng bổ khuyết cho nhau, cùng tỏa sáng và tạo nên dấu ấn sâm đậm dù không vô địch World Cup 1974. Vĩ đại nhất đương nhiên là Cruyff - cầu thủ đầu tiên trong lịch sử 3 lần đoạt "Quả bóng vàng châu Âu" (đều trong nửa đầu thập niên 1970, gồm cả năm 1974 mà đội Hà Lan không vô địch World Cup).

Trước khi Cruyff xuất hiện, bóng đá Hà Lan chỉ là một... thứ gì đó, thật sự tầm thường. Đội tuyển Hà Lan le lói góp mặt ở 2 kỳ World Cup 1934, 1938, đều lập tức về nước sau 1 trận đấu. Hà Lan thời kỳ "tiền Cruyff" chỉ được đánh giá ngang với Bỉ hay Đan Mạch, thậm chí không thắng nổi Iceland hoặc Luxembourg trong các trận đấu quan trọng. Vậy mà chỉ cần một kỳ World Cup 1974 sáng ngời, Hà Lan nghiễm nhiên trở thành cường quốc bóng đá và giữ mãi tư thế ấy cho đến tận bây giờ.

BECKENBAUER ĐƯA TÂY ĐỨC LÊN NGÔI VÔ ĐỊCH

Lần đầu tiên, cũng là lần duy nhất trong lịch sử, đội tuyển Đông Đức xuất hiện ở VCK của một giải đấu lớn. Lạ thay, họ lại đụng độ và thắng Tây Đức ở giai đoạn một, trong một giải đấu mà cuối cùng chức vô địch thuộc về Tây Đức.

Hàng loạt diễn biến quan trọng đã xảy ra trong nội bộ đội tuyển Tây Đức sau trận thua Đông Đức 0-1 (cả Đông Đức lẫn Tây Đức đều đi tiếp sau kết quả ấy). Về "đối ngoại", thủ quân Franz Beckenbauer trả lời báo chí thay cho HLV Helmut Schoen vốn đã suy sụp tinh thần.

Còn về "đối nội", Beckenbauer gây áp lực để Schoen chọn đội hình theo ý mình. Đội bóng "của Beckenbauer" như lột xác hẳn, toàn thắng 4 trận còn lại và lên ngôi vô địch một cách thuyết phục trên sân nhà.

Chỉ với Rivelino, Jairzinho và Piazza sót lại từ World Cup 1970, ĐKVĐ Brazil không còn là chính mình nữa. Ở vòng một, họ chỉ hòa cả Nam Tư lẫn Scotland và may mắn đi tiếp nhờ thắng Zaire 3-0 (trong khi Scotland chỉ thắng Zaire 2-0, trở thành đội đầu tiên bị loại khỏi World Cup dù không thua trận nào). Các đội đi tiếp ở 2 bảng còn lại là Hà Lan, Thụy Điển và Ba Lan, Argentina.

Nhưng lối chơi thêu hoa dệt gấm ấy của Hà Lan vẫn không thể nào thắng được ĐT Tây Đức lỳ lợm được dẫn dắt bởi “Hoàng đế” Beckenbauer

Đây là lần đầu tiên World Cup áp dụng điều lệ gồm đến 2 vòng đấu bảng. 8 đội vượt qua vòng một tiếp tục chia thành 2 bảng, thi đấu vòng tròn ở giai đoạn hai. Như vậy, sẽ có phân nửa số đội dự VCK được bảo đảm thi đấu ít nhất 6 trận.

Hai đội nhất bảng ở giai đoạn 2 vào tranh chung kết, 2 đội nhì bảng tranh hạng 3. Một cách tình cờ, các đội mạnh nhất ở giai đoạn hai đều gặp nhau ở lượt đấu cuối cùng, sau khi mỗi đội đều đã toàn thắng 2 trận. Coi như giải vẫn có 2 cuộc quyết đấu có ý nghĩa tương đương các trận bán kết. Đó là các trận Brazil - Hà Lan và Đức - Ba Lan.

Với Ba Lan, đây là cột mốc khởi điểm cho một thời kỳ hoàng kim mà trong đó thế hệ của Grzegorz Lato, Andrzej Szarmach, Kazimierz Deyna, Jan Tomaszewski... đã 2 lần vươn đến hạng 3 World Cup trong vòng 8 năm (1974 - 1982).

Ở giai đoạn một, họ đã thắng cả hai ứng viên vô địch là Argentina và Italia, loại Italia của Facchetti, Rivera, Riva, Mazzola, Capello, Zoff... ra khỏi cuộc chơi. Dừng chân trước chủ nhà Tây Đức với tỷ số tối thiểu 0-1, Ba Lan gặp Brazil để tranh hạng 3 và thắng 1-0.

Brazil thua Hà Lan - hiện tượng của giải - cả về tài nghệ cá nhân lẫn vẻ đẹp trong lối chơi toàn đội. Vào chung kết, Hà Lan dẫn điểm ngay từ phút thứ 2, nhưng rút cuộc họ đã thua ngược, và đấy là trận đầu tiên trong 3 lần dự trận chung kết (đều thua) của đội tuyển Hà Lan ở đấu trường World Cup xưa nay.

Nội dung khi không có video

Trận chung kết

LIÊN XÔ THÀ BỎ WORLD CUP!

Tình trạng số đội tham gia vòng loại World Cup 1974 tăng vọt khiến Liên Xô dù đã về nhất trong bảng của họ ở khu vực châu Âu vẫn phải đá play-off với Chile để tranh vé dự VCK. Đấy là lần đầu tiên trong lịch sử, một đội châu Âu gặp một đội Nam Mỹ ở vòng loại World Cup.

Trận lượt đi, diễn ra vào tháng 9/1973 tại Moscow, có tỷ số 0-0. Chỉ vài ngày sau, tổng thống được bầu cử theo nguyên tắc dân chủ Salvadore Allende bị lật đổ tại Chile. Viên tướng thân Mỹ Augusto Pinochet lên nắm quyền sau khi đảo chính thành công và ngay lập tức Chile rơi vào chế độ độc tài quân phiệt.

SVĐ Quốc Gia ở thủ đô Santiago, từng tổ chức trận chung kết World Cup 1962, nay trở thành một "địa ngục trần gian", là nơi để người của Pinochet tra tấn, hành hạ những người đối l

Từ ngày 11/9 đến ngày 7/11/1973, có ít nhất 12.000 người Chile bị đưa đến SVĐ Quốc Gia. Khoảng 3.000 người không bao giờ trở về. Đấy thật sự là một trại tập trung dành cho đủ loại giáo viên, sinh viên, công nhân, phụ nữ, trẻ em... Những người theo cộng sản bị Pinochet trừng trị nặng nề nhất. Phụ nữ thì bị cưỡng hiếp trước mặt chồng, các nghệ sĩ thì bị chặt từng ngón tay...

Vì biến cố chính trị ở Chile, ĐT Liên Xô từ chối đá play-off và vì thế trận đấu diễn ra một cách khôi hài khi các cầu thủ Chile tự ghi bàn vào lưới trống

Bốn ngày trước khi diễn ra trận play-off lượt về, chủ tịch LĐBĐ Liên Xô Valentin Granatkin gửi điện cho FIFA với nội dung: "Các nhà thể thao Soviet không thể chơi bóng tại một SVĐ đã nhuốm máu của những người yêu nước Chile".

FIFA quả quyết: trận đấu vẫn phải diễn ra theo đúng lịch trình. Chile đương nhiên không chịu chuyển sang sân khác. Thế là Liên Xô tuyên bố bỏ cuộc. Họ thà bỏ World Cup chứ không thi đấu tại sân bóng mà Pinochet dùng làm nơi tra tấn các chiến sĩ cộng sản.

Không có Liên Xô, trận play-off lượt về tại SVĐ Quốc Gia của Chile... vẫn cứ diễn ra. Tuy nhiên, có nhiều tài liệu khác nhau, ghi nhận những điều rất khác nhau về sự kiện kỳ lạ này.

Peter Seddon viết trong cuốn "The World Cup's Strangest Moments": trước 40.000 khán giả, và trước một đối thủ tưởng tượng, các cầu thủ Chile vẫn giao bóng, chuyền nhuyễn cho nhau trong một pha bóng gồm 9 cầu thủ tham gia, rồi kết thúc bằng cú đệm lòng vào khung thành trống. Còn theo cuốn "Lịch sử World Cup" của BBC thì Chile mời đội Santos của Brazil sang đá giao hữu, thay cho trận gặp Liên Xô!

THUA BAO NHIÊU CHO VỪA?

Benito Mussolini đã làm tại World Cup 1934. Adolf Hitler đã làm tại World Cup 1938. Vâng, chúng ta đang nói về việc các chính trị gia dùng bóng đá và World Cup để cổ súy tinh thần dân tộc, quảng cáo cho bộ mặt của cả đất nước.

Bây giờ đến Mobutu - tổng thống Zaire, vừa chiếm được quyền lực sau một cuộc đảo chính thành công. Dưới thời Mobutu, CHDCND Congo mang tên Zaire. Người dân nước này cũng phải dùng tên và trang phục theo truyền thống châu Phi, trong chiến dịch chung là "bài Tây".

Một cách tình cờ, Zaire trở thành nước châu Phi da đen đầu tiên xuất hiện ở VCK World Cup. Thế là Mobutu hứa hẹn đủ điều, chỉ cốt sao cho các tuyển thủ Zaire chơi thật "bốc" tại World Cup 1974, khiến cả thế giới phải lưu ý quốc gia mới mẻ này.

Sẽ có nhà, xe, và rất nhiều tiền cho mỗi tuyển thủ Zaire trong trường hợp họ trở về từ World Cup 1974 với một hình ảnh xem được. Nhưng, thế nào là "hình ảnh xem được"? Còn tùy quan điểm, nhưng chắc không ai cho rằng thua cả 3 trận, không ghi được bàn nào, lại có trận thua đến mức độ kỷ lục, là "hình ảnh xem được".

ĐT Zaire để thua Brazil 0-3 trong trận cuối vòng bảng, vừa đủ để Brazil đi tiếp và các cầu thủ Zaire không bị Tổng thống cấm về nước

Ở trận ra quân, Zaire thua Scotland bằng một tỷ số "vừa phải": 0-2. Chẳng đến nỗi tệ, nhưng đã xuất hiện những tin đồn đầu tiên cho rằng Mobutu bắt đầu giữ lại những phần thưởng đã hứa cho đội tuyển. Các cầu thủ Zaire ra sân trong trận gặp Nam Tư với tâm trạng hoang mang.

Họ thủng lưới 3 bàn chỉ trong 18 phút. Đến phút 62, tỷ số đã là 8-0. Muamba Kazadi của Zaire trở thành thủ môn đầu tiên trong lịch sử World Cup bị thay thế mà nguyên nhân không phải là chấn thương. Người vào thay, Tubilandu, "chỉ" để thua thêm 1 bàn trong gần nửa giờ còn lại. Dù sao đi nữa, trận thua 0-9 của Zaire đã bắt kịp kỷ lục về tỷ số đậm nhất ở đấu trường World Cup (ngang với trận Hungary thắng Nam Triều Tiên 9-0 tại World Cup 1954).

Đến đây, chuyện mới thật sự căng thẳng. Tổng thống Mobutu điên tiết tuyên bố: nếu thua Brazil "từ 4 bàn trở lên" trong trận cuối cùng, các tuyển thủ Zaire sẽ bị kết tội làm nhục quốc thể và không được phép về nước!

Zaire họp đội, không phải để bàn chiến thuật chống đỡ trước các nhà ĐKVĐ World Cup, mà để đi đến một giải pháp tuyệt vời hơn. Tuyên bố bỏ cuộc, Zaire sẽ bị FIFA xử thua Brazil 0-2, theo đúng điều lệ World Cup 1974 đã ban hành từ trước, nghĩa là họ sẽ không thua tới 4 bàn!

Trớ trêu thay, nếu "chỉ" thắng Zaire 2-0 thì Brazil bất lợi về chỉ số phụ và sẽ bị loại trong trường hợp Nam Tư hòa Scotland ở trận đấu song song. Ngược lại, Brazil mà thắng 3-0 thì sẽ đi tiếp, bất chấp kết quả trận Nam Tư - Scotland. Tỷ số 3-0 đâu có khiến các tuyển thủ Zaire bị phạt cấm về nước! Brazil phải thuyết phục mãi, Zaire mới chịu thi đấu trận cuối. Và Brazil quả đã thắng... đúng 3-0. Đấy có phải là một tỷ số đã được dàn xếp hay không thì xưa nay chẳng ai đả động.

KẾT QUẢ WORLD CUP 1974


(Từ 13/6 đến 7/7/1974, tại Tây Đức)
- Vô địch: Tây Đức.
- Á quân: Hà Lan.
- Hạng 3: Ba Lan.
- Hạng 4: Brazil.
- Vua phá lưới: Grzegorz Lato (Ba Lan, 7 bàn).
- Cầu thủ trẻ xuất sắc nhất: Wladyslaw Zmuda
- Đội đoạt giải phong cách: Tây Đức

Kết quả cụ thể
Vòng bảng thứ 1
Bảng 1 (1.Đông Đức, 2.Tây Đức, 3.Chile, 4.Australia)
Tây Đức – Chile: 1-0
Đông Đức – Australia: 2-0
Australia – Tây Đức: 0-3
Chile – Đông Đức: 1-1
Australia – Chile: 0-0
Đông Đức – Tây Đức: 1-0

Bảng 2 (1.Nam Tư, 2.Brazil, 3.Scotland, 4.Zaire)
Brazil – Nam Tư: 0-0
Zaire – Scotland: 0-2
Nam Tư – Zaire: 9-0
Scotland – Brazil: 0-0
Scotland – Nam Tư: 1-1
Zaire – Brazil: 0-3

Bảng 3 (1.Hà Lan, 2.Thụy Điển, 3.Bulgaria, 4.Uruguay)
Uruguay – Hà Lan: 0-2
Thụy Điển – Bulgaria: 0-0
Bulgaria – Uruguay: 1-1
Hà Lan – Thụy Điển: 0-0
Bulgaria – Hà Lan: 1-4
Thụy Điển – Uruguay: 3-0

Bảng 4 (1.Ba Lan, 2.Argentina, 3.Italia, 4.Haiti)
Italia – Haiti: 3-1
Ba Lan – Argentina: 3-2
Argentina – Italia: 1-1
Haiti – Ba Lan: 0-7
Argentina – Haiti: 4-1
Ba Lan – Italia: 2-1

Vòng bảng thứ 2
Bảng A (1.Hà Lan, 2.Brazil, 3.Đông Đức, 4.Argentina)
Hà Lan – Argentina: 4-0
Brazil – Đông Đức: 1-0
Argentina – Brazil: 1-2
Đông Đức – Hà Lan: 0-2
Argentina – Đông Đức: 1-1
Hà Lan – Brazil: 2-0

Bảng B (1.Tây Đức, 2.Ba Lan, 3.Thụy Điển, 4.Nam Tư)
Nam Tư – Tây Đức: 0-2
Thụy Điển – Ba Lan: 0-1
Ba Lan – Nam Tư: 2-1
Tây Đức – Thụy Điển: 4-2
Ba Lan – Tây Đức: 0-1
Thụy Điển – Nam Tư: 2-1

Tranh hạng Ba
Brazil – Ba Lan: 0-1

Chung kết
Hà Lan – Tây Đức: 1-2

Bình luận của bạn

Sử dụng tài khoản Facebook của bạn để thêm bình luận cho bài viết. Tên, hình ảnh và thông tin cá nhân khác của bạn công khai trên Facebook sẽ xuất hiện với bình luận của bạn, và có thể được sử dụng trên nền tảng truyền thông của Báo Bóng đá Cuộc sống!

More Stories