Zinedine Zidane và ngôn ngữ của “khoảnh khắc”
Cẩm Chi

Chia sẻ

Bình luận 0

Khoảnh khắc không biết nói, nhưng mang trường nghĩa rộng lớn. Vì một khoảnh khắc đủ lực hấp dẫn khiến một câu chuyện cụ thể bị nhìn theo nhiều hướng khác nhau. Và nó làm người xem nhớ mãi không quên. 

Đội trưởng ĐTQG, ngôi sao thể thao hàng đầu thế giới, biểu tượng văn hóa của một xã hội phức tạp đã đi vào lịch sử. Nhưng không phải vì cái đầu hói đặc trưng hay những cú lừa bóng xoay người 180 độ. 

Hơn 10 năm trôi qua, cú “thiết đầu công” của Zidane vào ngực Materazzi trong trận chung kết World Cup 2006 vẫn mang tới cảm giác ma mị, dị hợm và cực khó cắt nghĩa song đầy sức cuốn hút. Cho tới bây giờ, trước trận El Clasico đêm thứ bảy, nó vẫn được ôn lại như một “kỷ niệm” đặc biệt của làng cầu thế giới, được soi chiếu dưới những tông màu và ánh đèn khác nhau. 

Một khoảnh khắc mang tính biểu tượng. Và nó đáng nhớ vì đằng sau hoạt cảnh “húc đầu” ấy là cả những ẩn số có thể sẽ mãi mãi nằm lại với thời gian. Các chuyên gia khẩu hình với sự trợ giúp tối tân của máy móc cũng bó tay. Mọi thứ đều lờ mờ dưới lớp sương mù dày đặc. 

Cú húc đầu của Zidane vào ngực Materazzi đã trở thành 1 cột mốc khó phai trong lịch sử bóng đáCú húc đầu của Zidane vào ngực Materazzi đã trở thành 1 cột mốc khó phai trong lịch sử bóng đá

Câu chuyện được kể theo hai cách khác nhau. Materazzi thuật lại Zidane hạ nhục anh ta khi nói rằng Materazzi thèm khát cái áo đấu của Zidane. Đáp trả, Materazzi bảo “Tao thích con điếm chị mày hơn”. Zidane thì nói mẹ anh, chủng tộc của gia đình bị tay Italia dè bỉu. Câu chuyện nào cũng có lý. 

Hành động của Zidane cũng là điều khiến người ta suy ngẫm. Tóm lại, cái húc đầu ấy là tượng trưng sức mạnh của con chiên được Chúa gửi gắm niềm tin, hay là phút bốc đồng thu mình về bản ngã thật của Zidane? Không ai dám đưa ra câu trả lời toàn vẹn. 

Dù thế nào, thì sự thật vẫn cứ là khoảng 700 triệu cặp mặt trên hành tinh đã chứng kiến toàn bộ thước phim ở Berlin. Nhưng nếu Zidane, trong giờ phút là tâm điểm của các ống kính máy quay, ra một quyết định “giấy trắng mực đen” kiểu chửi thề cho cả thế giới nghe thấy, lịch sử có lẽ đã bỏ anh lại sau lưng. 

Vì hành động này mà Zidane đã không thể cùng ĐT Pháp giành Cúp Vàng thế giới năm 2006Vì hành động này mà Zidane đã không thể cùng ĐT Pháp giành Cúp Vàng thế giới năm 2006

Nét văn hóa phổ cập trong các cuộc mạn đàm ở Pháp là chuyển chủ đề nhanh chóng từ thể thao sang các lĩnh vực triết học, chủng tộc, lịch sử và văn học. Ở một xã hội đề cao phép tư duy phản biện và các phân tích biện chứng, thể thao hay cụ thể là bóng đá luôn là bàn đạp của những vấn đề “cao cấp” đặt dưới sự tham vấn của nhiều thành phần trong buổi nói chuyện kiểu mẫu. 

Các nhà báo thể thao là đối tượng đầu tiên “tham chiến”. Họ bắt đầu nói về tính khí nóng nảy, khả năng tự chủ và kiềm chế của tiền vệ phải nhận tới 14 thẻ đỏ trong sự nghiệp. Những cách đặt câu ẩn dụ theo trường phái nghệ thuật thứ bảy lần lượt được lấy ra làm minh họa về Zidane: Giận quá mất khôn – nạn nhân của trò gài bẫy – quả bom hẹn giờ. 

Rồi ngòi bút của cánh nhà báo đẩy Zidane vào một cái chuồng gà không lối thoát, chạy vòng quanh để chợt nhận ra mình vẫn giậm chân tại chỗ. Anh là dân nhập cư gốc Algeria, tới từ khu phố cộm cán ở cảng Marseille. Côn đồ và hung hăng là tính trời sinh. 

Bản thân Zidane cũng trở thành đề tài nóng cho rất nhiều tờ báoBản thân Zidane cũng trở thành đề tài nóng cho rất nhiều tờ báo

Tờ báo danh tiếng L’Equipe đặt vấn đề nhẹ nhàng hơn. Ấn phẩm này gọi Zidane là một đứa trẻ con tiểu học giống tờ giấy trằng: Tự phát và không quan tâm luật lệ. 

Nhiều nhà phê bình lại đánh giá bạo lực đã trở thành một phần tiêu chuẩn của chủ nghĩa lãng mạn Zidane tự đặt ra giữa trận đồ chiến thuật đầy âm binh người Italia bày ra. Dòng chảy bình luận về Zidane cứ luân chuyển giữa hai chiều  “bản chất nam tính thái quá” và “thái độ tự cao”. 

Nhưng rõ ràng là tất cả đang cùng nói về Zidane trong khi Italia là nhà VĐTG. Sau 10 năm, chiếc cúp vàng thế giới đã qua tay hai chủ nhân khác (Tây Ban Nha và Đức), còn cú húc đầu kinh điển của Zidane cứ như thể chỉ vừa mới xảy ra ngày hôm qua mà thôi. 

Italia vô địch, nhận về một chiếc cúp và những tấm huy chương làm bằng kim loại. Zidane là phần nguyên nhân gián tiếp khiến Pháp gục ngã trên chấm penalty. Đổi lại, anh nhận về… cả thế giới trong lòng bàn tay. 

Cú húc đầu là hành động phi thể thao. Song trọng lực mà nó tạo ra đủ kéo tất cả vào chung một rọ. Trong lúc Zidane chọn cách im lặng thì ai nấy đều nói về anh. Hành động ấy dù đi ngược vẻ đẹp thuần túy của thể thao, nhưng đã khái quát toàn bộ ngôn ngữ của khoảnh khắc. Vô cùng ám ảnh. 

Nếu hôm ấy Zidane văng tục, anh sẽ bị chửi rủa và thời gian rồi sẽ lại xóa nhòa ký ức ấy. Nhưng Zidane đã chọn cách khác, khiến anh và ĐT Pháp trả cái giá đắt hơn, nhưng là “xứng đáng” dưới góc độ nào đó. Zidane là Hector, bị Achilles đánh bại nhưng không chấp nhận hạ thấp danh dự, chịu tuân thủ những bộ luật nặng lý trí. 

Chống lại luật lệ cũng là cách Zidane phản đòn trước những cáo buộc “thiếu tự nhiên” về bóng đá. Từ rất lâu rồi, bóng đá đã là trung tâm của những tính toán, mưu đồ và scandal. Bằng việc hành xử thú tính như động vật bậc thấp, Zidane đã phần nào đẩy bóng đá ra khỏi trật tự thế giới văn minh, đưa nó quay về kỳ sơ khai với vẻ đẹp vốn có là tính tự nhiên. 

Mặt khác, cú húc đầu của Zidane không hoàn toàn vô nhân tính. Vì nó mở ra cuộc tranh cãi trên diện rộng khi đặt con người vào hoàn cảnh éo le nhất. Hàng loạt biểu mẫu và điều tra xã hội được mở ra với dạng câu hỏi: “Nếu cha mẹ bạn bị xúc phạm, bạn sẽ làm gì? Đứng nhìn hay giơ nắm đấm?”. 

Một dạng tiêu chuẩn kép, đúng – sai tùy thuộc vào bối cảnh, nhưng lại gián tiếp đề ra những vấn đề nổi cộm nhất trong cuộc sống thường ngày. Ở đó, cộng đồng người Algeria, đại diện là nhật báo El Watan, đã đứng lên bảo vệ Zidane. 

Nhưng dù thế nào anh vẫn được những người đồng hương Kabyl hết lòng ủng hộNhưng dù thế nào anh vẫn được những người đồng hương Kabyl hết lòng ủng hộ

Họ đề cập tới cộng đồng thiểu số Kabyl, tổ tiên của Zidane, những người nhập cư vào Pháp luôn hứng chịu ánh nhìn dè bỉu. Hành động của Zidane khi đối chiếu với lề lối tộc người Kabyl, thậm chí, xứng đáng nhận những tràng pháo tay. 

Người Kabyl không dạy con cháu họ phải đứng im chịu trận khi bị kẻ khác lăng mạ dưới bất kỳ hình thức nào. Zidane đã phản ứng. Và anh chọn “đích ngắm” là ngực, chứ không phải phần đầu dễ gây tổn thương thể chất. Ở một góc nhìn khác, Zidane hóa ra vô cùng thông minh. Ngay trong phút bối rối, anh vẫn đưa ra lựa chọn khôn ngoan nhất trong khả năng cho phép. 

Như thế có nghĩa là các cuộc tranh luận đã vượt xa phạm vi eo hẹp bóng đá. Nó gợi nhớ cuộc xâm lăng về vùng Bắc Phi của người Pháp, cũng chính là mô phỏng lại toàn bộ nguyên nhân dẫn tới sự bất ổn trong đời sống nước Pháp ngày nay. 

Fidel Castro cũng đã tham gia tranh luận. Vị chủ tịch quá cố của Cuba bày tỏ sự cảm thông sâu sắc với Zidane, cộng đồng dân nhập cư gốc Algeria ở Pháp và thực thể nhà nước Algerie. Theo Fidel, người Algeria đã chịu sự bất công không chỉ một lần. Họ bị cướp nước, nhưng lại bị tống cổ khi đòi lại công bằng – chính là hình ảnh Zidane húc vào ngực Materazzi. 

Kiêu hãnh và định kiến. Vinh quang và tủi hổ. Đỉnh cao và vực thẳm. Những vế ấy cứ chạy song song trên chặng đua tìm câu trả lời về cú húc đầu  của Zidane. 

Nhưng câu trả lời có ra sao thì cú húc đầu ấy (điên rồ hay xuất chúng tùy theo quan điểm mỗi người) đã đưa Zidane, và đưa bóng đá đi khắp thế giới. 

Một khoảnh khắc đầy tính biểu tượng, buộc người đời phải nhớ mãi về Zidane: “Kinh điển” hơn cả trận đấu được mệnh danh là “Siêu kinh điển” giữa Real và Barca cuối tuần này.

Chia sẻ

Bình luận 0