Ngạc nhiên chưa, Tiki-taka do người Anh đẻ ra trong chốn lao tù
Dược Sơn

Chia sẻ

Bình luận 4

Từ Catenaccio trứ danh của người Ý đến Total Football vĩ đại của người Hà Lan - những trường phái bóng đá vĩ đại bậc nhất lịch sử, đều ngả mũ thán phục thua kém vẻ lấp lánh huy hoàng của kỷ nguyên tiki-taka. Nhưng thật bất ngờ, thứ bóng đá đã trở thành đặc sản ấy lại không phát kiến của người Tây Ban Nha. Thay vào đó là một người Anh, ông là Fred Pentland.

NHÀ TƯ TƯỞNG CẤP TIẾN
Athletic Bilbao là một đội bóng đặc trưng của bóng đá Tây Ban Nha, mang trong mình đặc sệt tính cách và các giá trị vùng miền. Ở đó từng có thời điểm, chỉ những người con xứ Basque mới xứng đáng đứng vào hàng ngũ đội bóng. Bilbao theo nhiều tầng nghĩa, trở thành niềm tự hào của xứ Basque. 

Thế nhưng ở sân San Mames hôm nay, một bức tượng được đặt ở vị trí trang trọng bậc nhất lại là để tôn vinh một người Anh chính cống - Fred Pentland. Ở xứ sở này, người ta gọi ông theo cách trìu mến nhất là El Bombin - Quý ngài mũ quả dưa. 

Bức tượng của Pentland được đặt trang trọng ở sân San Mames của Bilbao để khắc ghi công trạng của ông với đội bóngBức tượng của Pentland được đặt trang trọng ở sân San Mames của Bilbao để khắc ghi công trạng của ông với đội bóng

Nhà cầm quân mang phong cách lập dị ấy được sử sách ghi lại như là hiện thân của tham vọng với những cơn giận dữ, mặt đỏ bừng bừng bên ngoài đường biên và luôn mang bên mình chiếc mũ quả dưa đã trở thành phong cách cùng với điếu xì gà quá khổ. 

Chiếc mũ ấy luôn là mục tiêu của đám học trò ngỗ ngược sau mỗi chiến thắng. Còn khi thua ư? Tin đi, chẳng kẻ nào dám bén mảng gần Fred đâu. Sir Alex Ferguson ngày nay chính xác là hình mẫu của Pentland gần 100 năm về trước. El Bombin như kẻ du mục, rong ruổi đi tìm ngôi nhà tinh thần ở nhiều quốc gia, từ Đức, Pháp để rồi tìm thấy lẽ sống ở mảnh đất phía tây bắc Tây Ban Nha.

Fred Pentland sinh ngày 27/7/1883, tại Wolverhampton, Anh. Sự nghiệp cầu thủ của ông kéo dài trong 14 năm, với cả thảy 8 câu lạc bộ khác nhau. Bản chất của một người ưa xê dịch thúc đẩy Fred luôn hướng về phía trước, và mỗi điểm đỗ lại mang đến nguồn cảm hứng cùng những thử thách mới. 

Sau 200 trận trong vai trò một tiền đạo ngoài vòng cấm ở sơ đồ 2-3-5 thịnh hành trong quá khứ nhưng ngày nay đã bị khai tử, Fred sở hữu thành tích 45 bàn thắng tại các CLB ông từng chơi. Trong thời đại của mình, Pentland không phải một tài năng lớn. 5 lần khoác áo đội tuyển Anh, ông không để lại nhiều dấu ấn, 2 trong số đó đến ở chiến thắng tại British Home Championship 1908/09 - giải đấu của 4 đội tuyển Anh, Scotland, Xứ Wales và Bắc Ireland.

Không may bị kẹt lại Đức trong chiến tranh, Pentland đã ngộ ra 1 chiến thuật bóng đá kinh điển, đó là tiki-takaKhông may bị kẹt lại Đức trong chiến tranh, Pentland đã ngộ ra 1 chiến thuật bóng đá kinh điển, đó là tiki-taka

Sự nghiệp cầu thủ của Pentland kết thúc vào năm 1914, nhưng ngay từ 1912, những tiềm năng của một nhà cầm quân thiên tài nơi ông đã được bộc lộ. Với tư cách cầu thủ kiêm HLV, Pentland đưa Halifax Town đến với vòng 1 FA Cup - một cột mốc lịch sử của CLB tại thời điểm đó. Ngay khi giã nghiệp, LĐBĐ Đức lập tức đưa Fred Pentland về dẫn dắt đội Olympic Đức trong tham vọng chinh phục những danh vọng đỉnh cao.

Nhưng Fred Pentland chỉ vừa đến Berlin được vài tháng, thì cuộc chiến tranh thế giới lần thứ nhất nổ ra và khép lại những giấc mơ chỉ vừa nhen nhóm dang dở. Ngày 4/8/1914, nước Anh - dẫn đầu phe Hiệp ước, tuyên chiến với nước Đức - đầu sỏ của phe Liên minh. 

Một lượng lớn người Anh đang làm việc tại Đức không kịp rời  khỏi nơi này và trở thành tù binh trong suốt cuộc chiến, trong đó có Fred Pentland. Ông bị đưa đến trại giam giữ Ruhleben ở ngoại ô Berlin, nhà tù nổi tiếng nơi có khoảng 5.000 người Anh bị quản thúc trong suốt 4 năm diễn ra cuộc chiến.

4 năm ngục tù là khoảng thời gian thống khổ, nhưng nó cũng giúp ông nghiền ngẫm sâu sắc hơn về bóng đá, về các hệ thống chiến thuật. Đây chính là lúc tiki-taka hình thành những nét phôi thai đầu tiên, để rồi hàng trăm năm sau, nó trở thành trường phái bóng đá thành công bậc nhất lịch sử. 

TỘT ĐỈNH VINH QUANG VÀ TẬN SÂU BẤT HẠNH VỚI TIKI-TAKA
Sau chiến tranh, Fred Pentland lại tiếp tục rong ruổi với những hành trình kéo dài đến vô định. Rút kinh nghiệm trong lần tai nạn nghề nghiệp đầu tiên, Fred chọn nước Pháp - đồng minh thân cận của Anh, để làm bãi đáp tiếp theo. Ông dẫn dắt tuyển Pháp, sau đó là Olympic Pháp đến với bán kết Olympic Antwerp, giải đấu được tổ chức tại Bỉ. Đó có thể xem là thành công ngoài mong đợi với đội bóng xứ lục lăng.

Pentland đến Pháp năm 1920, và rời đi ngay trong năm đó. Từ Pháp, ông men xuống phía nam, đổ bộ xuống bán đảo Iberia. Racing Santander trở thành đội bóng Tây Ban Nha đầu tiên được dẫn dắt bởi Pentland. 

Sau khi ra tù, Pentland quyết định đem triết lý bóng đá mới mẻ của mình áp dụng tại Tây Ban NhaSau khi ra tù, Pentland quyết định đem triết lý bóng đá mới mẻ của mình áp dụng tại Tây Ban Nha

Ở thời điểm đó, bóng đá xứ đấu bò bị ảnh hưởng mạnh mẽ từ bóng đá Anh, những người ưa chuộng lối đá bóng bổng, dài với tốc độ nhanh và đòi hỏi nhiều cơ bắp. Tuy nhiên, Fred - một người Anh chính cống, lại không khuyến khích các cầu thủ chơi bóng theo tư tưởng đó. Ngược lại, các học trò được yêu cầu tự tin giữ bóng, phát triển các kỹ năng chơi bóng theo nhóm nhỏ, chuyền ngắn và di chuyển liên tục, nhanh chóng.

Ở thời điểm đó, bóng đá thịnh hành sơ đồ 2-3-5. Nhưng các đội bóng của Pentland lại ra sân với sơ đồ 2-5-3, tức là tập trung tối đa nhân lực cho khu trung tuyến, tạo ra các điểm đến một cách gần gũi để luôn luôn kiểm soát quả bóng trong chân. Đây có thể xem là một phát kiến nho nhỏ của thế giới bóng đá đương thời, mang đến nét mới không chỉ cho Racing mà cho cả giải bóng đá xứ đấu bò. Đội bóng của Pentland nhờ đông nhân lực hơn đối thủ, luôn là những người kiểm soát trận đấu. 

Chỉ sau 1 năm, những tiền đề ở Racing Santander là cơ sở để Fred Pentland hướng đến bước phát triển ở Athletic Bilbao. Và kể từ đó, giữa nhà cầm quân người Anh này với đội bóng xứ Basque hình thành nên một mối thiên tình sử cho đến hôm nay vẫn còn được xứ sở này ngợi ca. 

Ông dẫn dắt Bilbao 2 lần, tổng cộng trong 7 năm (1922 - 1925 và 1929 - 1933). Pentland ký hợp đồng trị giá 1.000 pesetas mỗi tháng với Bilbao, và ngay lập tức thực hiện cuộc cách mạng cho Los Leones. Các HLV người Anh trước Pentland bê nguyên thứ bóng đá ở bờ bên kia eo biển Manche cho Bilbao, và công việc của ông là đập bỏ toàn bộ để xây dựng lối chơi mới ngay từ đầu.

Không chỉ mang trong mình tư tưởng bóng đá cấp tiến, Fred Pentland còn mang đến tính chuyên nghiệp cho Bilbao. Bắt đầu từ các quy tắc ăn mặc, ứng xử nội bộ, thậm chí Fred tự tay mình dạy các cầu thủ cách buộc dây giày theo cách của người Anh. “Mang đến những điều giản đơn nhất và phần còn lại làm theo bạn” - đó là phương châm của Pentland từ những ngày đầu đặt chân đến mảnh đất này, cho đến những ngày sau cuối. 

Tất nhiên, cuộc sống với người đàn ông ngoại quốc ở đất nước ven biển địa Trung Hải nóng ẩm này chẳng hề dễ dàng. Những cải cách của ông bị nhiều kẻ buông lời gièm pha, nhưng như một kẻ bị mắc kẹt trong thế giới tâm tưởng của chính mình, Pentland kiên quyết bảo vệ và duy trì triết lý bóng đá mang đậm tính tổ chức của mình. 

Cho đến ngày nay, người Tây Ban Nha phải vô cùng cảm ơn Fred Pentland, bởi nếu không nhờ sự cương trực ấy, La Roja đã không có kỷ nguyên huy hoàng đến thế. El Bombin “bướng bỉnh” đến mức, bất cứ cầu thủ nào không tuân thủ theo phương pháp của ông, kẻ đó sẽ không còn chốn dung thân trong đội bóng nữa. Điều đó không hề xấu, và Pentland chỉ đơn giản là đi trước thời đại của ông và người Tây Ban Nha thì chưa bao giờ thấy một nhà cầm quân nào như thế trước đây.

Nhưng chỉ đến khi tới Athletic Bilbao, Pentland (ngoài cùng bên phải) mới có được những thành công bước đầuNhưng chỉ đến khi tới Athletic Bilbao, Pentland (ngoài cùng bên phải) mới có được những thành công bước đầu

Thành công đến với Bilbao và Pentland ngay trong năm đầu tiên. Đội bóng xứ Basque vô địch Cúp Nhà Vua năm 1923, với chiến thắng 1-0 trước một đội bóng xứ Catalan, Club Esportiu Europa. Khởi đầu như mơ, tuy nhiên 2 mùa giải tiếp theo với Fred Pentland là vô vàn gian khó. Sau 2 chiến dịch không giành được bất cứ danh hiệu nào, El Bombin rời Bilbao sau một cuộc đấu tranh về phong cách bóng đá mà đội bóng nên theo đuổi.

Cuộc chiến về phong cách chơi bóng mà Fred Pentland phải đối mặt trong suốt sự nghiệp. Các đội bóng theo phương pháp truyền thống luôn cảnh giác với nhà cầm quân luôn mang bên mình chiếc mũ quả dưa, và cho rằng phương pháp của ông khiến cho bóng đá trở nên “mềm yếu” hơn. Khi Fred thành công, kẻ thù của ông nín lặng. Song lúc ông thất bại, chúng sẽ ngay lập tức buông ra những lời thóa mạ, chỉ trích nặng nề.

Hành trình của kẻ du mục cô đơn Fred Pentland là những chặng đường dài tít tắp. Sau Bilbao, ông đến với Atletico Madrid. 4 năm sau, ông lại rời đi, để lại phòng truyền thống CLB vỏn vẹn một danh hiệu Campeonato del Centro. Cho dù có là người cứng rắn và kiên trì đến mấy thì cũng có lúc Fred trở nên hoài nghi bản thân bởi thứ bóng đá mới lạ và bị cho là không hợp thời. 

Nhưng có một sự kiện đã tiếp thêm niềm tin cho Pentland vào triết lý của cuộc đời mình. Ông dẫn dắt đội tuyển Tây Ban Nha trong một khoảng thời gian rất ngắn, giành thắng lợi 4-3 đầy quả cảm trước đội tuyển Anh quê hương. Đó là nơi minh chứng cho sự ưu việt của hệ thống bóng đá sau này được đặt tên là tiki-taka. 

Trận đấu diễn ra ở Estadio Metropolitano (sân nhà của Atletico Madrid), trước sự chứng kiến của 45.000 NHM. Tây Ban Nha khi đó còn là một đội bóng non trẻ và chỉ mới chơi 32 trận đấu quốc tế. Các cầu thủ xứ đấu bò từng cố gắng sao chép phong cách của người Anh, nhưng được coi là không đủ tốt trong các tiêu chuẩn của xứ sương mù. Và sau chiến tích ấy, Tây Ban Nha trở thành đội bóng đầu tiên bên ngoài lãnh thổ nước Anh, giành chiến thắng trước người Anh. 

TRUYỀN BÁ TIKI-TAKA KHẮP XỨ ĐẤU BÒ
Sau ngày rời xứ Basque, Fred Pentland đã trải qua 5 năm lưu lạc ở Atletico Madrid (2 lần, 1925 - 1926 và 1927 - 1929) cũng như Real Oviedo, Pentland nhận thấy rằng chẳng nơi nào ông được mến mộ như Athletic Bilbao, và cũng chẳng nơi nào ông gắn bó như mảnh đất này. 

Vậy là vào năm 1929, Fred “Mũ quả dưa” quyết định trở lại Bilbao, bắt đầu cuộc hành trình kéo dài 4 năm nữa. Ngày trở về ấy chính là bước ngoặt đưa ông trở thành huyền thoại của sân San Mames hôm nay, đồng thời truyền bá cho cả nền bóng đá Tây Ban Nha một hệ tư tưởng mang giá trị phổ quát cho cả xứ sở này.

Chức vô địch Tây Ban Nha đầu tiên của Athletic Bilbao đến vào năm 1929/30, tức là ở mùa giải đầu tiên khi Pentland trở lại. Hơn thế, trướng phái bóng đá đi trước thời đại này còn giúp đội bóng xứ Basque trải qua một mùa giải chưa từng có trong tiền lệ giải đấu - họ vô địch với thành tích bất bại cả mùa.

1 năm sau, Bilbao tiếp tục thành công trong việc bảo vệ ngôi vương trước sự tấn công mãnh liệt của các đội bóng lớn. Năm sau, rồi năm sau nữa cũng thế. Chức vô địch mà đội bóng nỗ lực phấn đấu trong 30 năm sau ngày thành lập chưa một ngày chạm đến, với Pentland, lại dễ dàng như thể kẹo ngọt trong túi áo. 

Và trong lần trở lại Bilbao sau 1 thời gian lang bạt, Pentland đã thực sự đi vào lịch sử với phát kiến của mìnhVà trong lần trở lại Bilbao sau 1 thời gian lang bạt, Pentland đã thực sự đi vào lịch sử với phát kiến của mình

Cả một giải đấu bị đội quân bất khả chiến bại của Pentland chinh phục trong 2 năm liên tiếp, đè bẹp các đối thủ dưới gót giày. Và vẫn với nền tảng ấy, sau ngày Fred ra đi, Bilbao còn đăng quang thêm 2 lần nữa vào mùa 1933/34 và 1935/36. Cùng với đó, Bilbao vô địch Cúp Nhà Vua 4 lần liên tiếp, từ ngày Pentland trở lại mùa 1929/30 - cho đến ngày ông ra đi, 1932/33.

Ban đầu là những phản ứng tiêu cực, sau đó, phần còn lại nhận ra rằng thành công của Bilbao là kim chỉ nam mà họ cần hướng đến. Từ San Mames, những ảnh hưởng mang tính tích cực của lối chơi ban bật, nhuần nhuyễn dựa trên nền tảng bóng ngắn của Fred Pentland lan truyền đến cả hai đại gia Barcelona và Real Madrid, rồi sau đó mở rộng ra cả giải đấu. Người Tây Ban Nha thực sự đã bị triết lý ưu việt của nhà cầm quân người Anh hớp hồn. 

Dấu mốc làm thay đổi lịch sử bóng đá thế giới đã xảy ra khi Bilbao đánh bại Barcelona tới 12-1 và khiến đội bóng này bắt đầu quay sang dùng tiki-taka của Pentland cho tới tận bây giờDấu mốc làm thay đổi lịch sử bóng đá thế giới đã xảy ra khi Bilbao đánh bại Barcelona tới 12-1 và khiến đội bóng này bắt đầu quay sang dùng tiki-taka của Pentland cho tới tận bây giờ

Nếu Barcelona dưới triều đại Pep Guardiola thành công rực rỡ với tiki-taka, thì nó có xuất phát điểm mang tính lịch sử ở mùa giải 1930/31. Khi đó, người Catalan phải đụng độ nhà đương kim vô địch Bilbao của Pentland. Những vị khách với lối chơi thuần Anh bị hủy diệt với tỷ số 12-1 và đây vẫn là thất bại nặng nề nhất trong 117 năm tồn tại của CLB. Chính thất bại đó đã thúc đẩy Barca sao chép nguyên mẫu và phát triển tiki-taka theo thời gian để đến hôm nay trở thành mạch nguồn triết lý của CLB.

Sẽ có không ít người đặt câu hỏi, tại sao Fred Pentland lại truyền bá triết lý bóng đá xuất chúng bậc nhất lịch sử túc cầu cho người Tây Ban Nha chứ không phải nước Anh quê hương. Có rất nhiều lý do, nhưng một trong số đó là sự bảo thủ và lòng hãnh tiến không giới hạn của người Anh. 

Sau Bilbao, “Quý ngài mũ quả dưa” dẫn dắt Atletico Madrid thêm một năm rồi hồi hương, nắm quyền 2 năm tại CLB Barrow - đội bóng hiện nay đang thuộc giải hạng Năm trong hệ thống các giải đấu thuộc bóng đá Anh.  Thành công rực rỡ ở Tây Ban Nha không đồng nghĩa Pentland có thể thay đổi tư duy chơi bóng của các cầu thủ Anh. 2 năm ở Barrow với Pentland có thể xem là một khoảng lặng của thất bại, để rồi khiến ông đi đến quyết định nghỉ hưu vào năm 1940.

Vậy nên, người Anh - mặc dù là cha đẻ của tiki-taka, nhưng lại chưa một lần áp dụng thành công triết lý ấy. Ngược lại, nhờ một vĩ nhân đến từ xứ sương mù, bóng đá Tây Ban Nha thừa hưởng trường phái bóng đá đầy ma mị, mang đậm tính cống hiến nhưng cũng vô cùng hiệu quả. Kỷ nguyên rực rỡ giai đoạn 2008 - 2012 của đội tuyển Tây Ban Nha là minh chứng cho bộ óc thiên tài của Fred Pentland - quý ngài mũ quả dưa, cha đẻ của tiki-taka.

Chia sẻ

Bình luận 4