Myanmar - Một vàng son bị hủy hoại bởi chế độ độc tài
Cẩm Chi

Chia sẻ

Bình luận 0

Nền bóng đá Đông Nam Á, khu vực vẫn bị gọi là "vùng trũng" trên bản đồ bóng đá quốc tế. Thế nhưng, nội tại của các nền bóng đá thuộc vùng trũng, lại ẩn chứa những câu chuyện bí mật. Nhân dịp SEA Games 2017, nơi diễn ra sự kiện lớn nhất của bóng đá Đông Nam Á, xin giới thiệu "hộp đen" đầu tiên của chuyên mục "Những bí mật của bóng đá vùng trũng", với câu chuyện của nền bóng đá Myanmar.

Sau cuộc cải cách chính trị, đất nước này đã thực sự mở cửa với thế giới. Điện thoại di động, SIM điện thoại, Internet - những giá trị cơ bản tối thiểu của một thế giới văn minh đều đã hiện hữu ở Myanmar. Trong tiến trình hội nhập của cả nền kinh tế, bóng đá cũng không đứng ngoài vòng xoáy. Người Myanmar đã biết thương mại hóa bóng đá khi hàng năm, cuộc tuyển chọn tài năng nhí do liên đoàn tổ chức được phát sóng trực tiếp trên sóng truyền hình. 

Những thành tựu mang tính nhảy vọt trong thời gian gần đây của bóng đá Myanmar, ví dụ như suất dự FIFA World Cup U20 năm 2015Những thành tựu mang tính nhảy vọt trong thời gian gần đây của bóng đá Myanmar, ví dụ như suất dự FIFA World Cup U20 năm 2015

Hiện có khoảng 20.000 cầu thủ đang chơi bóng ở 600 CLB khác nhau, tạo ra “cuộc cách mạng” mang tính đoàn thể hóa bóng đá lớn nhất nhì khu vực. Myanmar tự hào là quốc gia đầu tiên ở “vùng trũng” đi World Cup (giải World Cup U20 2015). Và đấy mới là một trong muôn vàn dấu hiệu tích cực của bóng đá Myanmar. 

Thời điểm này một năm trước, khi cuộc tổng tuyển cử được phát động, xã hội Myanmar nói chung và bóng đá Myanmar nói riêng đã nhìn thấy con đường mới mở ra trước mắt họ. Từ độc tài tới dân chủ, cuộc chuyển mình kéo dài nửa thập kỷ cuối cùng cũng đưa Myanmar xích gần thế giới. 

Tuy nhiên, đó chỉ là sự hồi quang của một nền bóng đá vốn đã rất mạnh những năm 1960-1970 ở cấp độ châu lục, trước khi bị hủy hoạiTuy nhiên, đó chỉ là sự hồi quang của một nền bóng đá vốn đã rất mạnh những năm 1960-1970 ở cấp độ châu lục, trước khi bị hủy hoại

Nhưng trong 50 năm ấy, cũng vì chế độ độc tài thời hậu thuộc địa mà bóng đá Myanmar, từ chỗ đang phát triển thịnh vượng, biến thành “kẻ ăn mày dĩ vãng”.

BÓNG ĐÁ, CÔNG CỤ GIÚP ANH QUỐC CHINH PHẠT MIẾN ĐIỆN
Xa xưa, thời Myanmar còn được biết đến dưới cái tên Miến Điện, có một người đàn ông tên George Scott tìm tới phía Bắc vùng đất này. Scott là nhà báo, nhiếp ảnh gia có đam mê thám hiểm. 

Đen đủi cho Scott vì nơi đầu tiên ông đặt chân tới trên mảnh đất xa lạ kia là tộc Wa, gồm rất nhiều ngôi làng lấy hình đầu lâu làm biểu tượng văn hóa.Thời điểm ấy là mùa “săn đầu người” theo đúng nghĩa đen, và một tay da trắng, mắt xanh, mũi lõ trở thành mục tiêu hàng đầu của cuộc đuổi bắt.

Bóng đá đến với Myanmar bởi Sir George Scott (hút tẩu), người truyền dạy bóng đá cho những ngưởi thuộc tộc Wa nhằm để giữ mạng sống  Bóng đá đến với Myanmar bởi Sir George Scott (hút tẩu), người truyền dạy bóng đá cho những ngưởi thuộc tộc Wa nhằm để giữ mạng sống

Không vũ khí, tóm lại Scott hoàn toàn không có khả năng tự vệ. Nhưng đổi lại, ông có 2 tấm bùa hộ mệnh quý giá mà bất kỳ ai lạc vào tộc Wa đều mong muốn: Ngoại ngữ và bóng đá. 

Scott đọc thông viết thạo 4 ngoại ngữ, nhờ đó ông có thể nói chuyện bằng tiếng Miến phổ thông với những người đứng đầu tộc. Kế tiếp là những mẩu chuyện hài hước đầy trí tuệ nhưng vô cùng dễ hiểu và gần gũi. 

Thay vì chém giết, người ta mời Scott về dự tiệc thường niên quanh lửa trại. Scott lấy trong hành lý một quả bóng, hay chính xác là vật thể hình tròn có thể di chuyển dưới tác động của đôi chân và bắt đầu rủ vài thanh niên trong tộc làm quen với trái bóng.  

Chính từ lúc đấy, bóng đá bắt đầu ngấm vào huyết quản của người dân Myanmar, cùng với sự đô hộ của đế quốc Anh lên mảnh đất nàyChính từ lúc đấy, bóng đá bắt đầu ngấm vào huyết quản của người dân Myanmar, cùng với sự đô hộ của đế quốc Anh lên mảnh đất này

Bản thân Scott không hề ý thức được việc đang làm. Ông đâu biết rằng tại Miến Điện, có một môn thể thao lâu đời là chinlone, cũng sử dụng trái cầu/bóng tròn. Nó đòi hỏi kỹ năng dùng chân khéo léo, hệt như bóng đá.

Những câu chuyện của Scott tại Miến Điện bắt đầu được gửi về. Bóng đá, trong một diễn biến khác, đã vô tình mở đường cho Anh quốc xâm lược Miến Điện. 

Trong cuốn nhật ký hiếm hoi của Scott vương quốc Anh còn giữ được, lịch sử cho ta biết bằng cách nào, bóng đá khiến quân đội Anh chú ý tới Miến Điện. 

Sau sự kiện ở tộc Wa, Scott được dân bản địa giúp đỡ, xin cho một công việc làm giáo viên tại Rangoon. Việc hàng ngày của Scott, là kể những câu chuyện lịch sử trên khắp thế giới cho học sinh.

Tuy nhiên, một yếu tố khiến người dân Myanmar mê bóng đá chính vì họ chơi rất giỏi môn chinlone, tức cầu mâyTuy nhiên, một yếu tố khiến người dân Myanmar mê bóng đá chính vì họ chơi rất giỏi môn chinlone, tức cầu mây

Đặc thù công việc là thế nên sau một thời gian ngắn, Scott nhanh chóng tiếp cận được vị vua Thibaw. Năm 1885, Scott yết kiến buổi triều của Thibaw. Những gì tai nghe, mắt thấy là một vị vua ưa bạo lực, không được dân ủng hộ, coi dao kiếm là hướng giải quyết công việc hiệu quả nhất.

Thêm một bài báo nữa được gửi về. Vài tháng sau, Anh chính thức đưa quân tới xâm lược Miến Điện. 

ĐỊA CHÍNH TRỊ - LỢI THẾ CỦA BÓNG ĐÁ MIẾN ĐIỆN 
Vùng đất Miến Điện, trên lý thuyết, chỉ là một trong vô vàn khu thực địa chịu sự cai quản của Hội đồng Hành chính Anh. Rất nhiều nước sở tại sớm làm quen với bóng đá nhờ sống trong xã hội kiểu mẫu do người Anh thiết lập. 

Nhưng có những điều thuộc về tạo hóa, nghĩa là chỉ một số ít được hưởng những đặc ân mặc định mà Chúa ban tặng. Nếu Philippines từng là một đội tuyển có số má thì Miến Điện, thậm chí mang dáng dấp của đội bóng tầm cỡ thế giới. 

Bóng đá, kiến trúc thuộc địa, bộ luật là những di sản mà người Anh để lại Myanmar. Ảnh: bên ngoài tòa nhà Tòa án tối cao ở Yangoon, MyanmarBóng đá, kiến trúc thuộc địa, bộ luật là những di sản mà người Anh để lại Myanmar. Ảnh: bên ngoài tòa nhà Tòa án tối cao ở Yangoon, Myanmar

Sau khi giành độc lập năm 1948, Miến Điện thừa hưởng toàn bộ di sản mà “mẫu quốc” để lại. Quan trọng nhất, là việc quốc gia này nắm trong tay nguồn tài nguyên khoáng sản màu mỡ. Scott từng chu du mất 5 tháng chỉ để tìm hiểu khu cao nguyên Shan State, nơi mà diện tích rộng hơn Xứ Wales và Anh cộng lại! 

Nói thế để thấy, Miến Điện rất giàu. Sự thật, họ là 1 trong 4 quốc gia có dự trữ tài sản lớn nhất châu Á thập niên 1950, 1960. Lại nằm ở vịnh Bengal, bao quanh là Trung Quốc, Lào, Thái Lan, Bangladesh và Ấn Độ, Miến Điện dư tiềm lực đẩy mạnh hoạt động thể thao, mà nổi bật là bóng đá. 

Một bức biếm họa vẽ về vị thế của bóng đá Miến Điện ở giai đoạn "Thời Kỳ Vàng Son" thuộc thập niên 1960-1970, khi bóng đá Myanmar đạt đẳng cấp châu lục và thế giớiMột bức biếm họa vẽ về vị thế của bóng đá Miến Điện ở giai đoạn "Thời Kỳ Vàng Son" thuộc thập niên 1960-1970, khi bóng đá Myanmar đạt đẳng cấp châu lục và thế giới

Năm 1954, Miến Điện sang Philippines đá giải châu Á thì về nhì, chỉ chịu thua Đài Bắc Trung Quốc. Trong khoảng 1965-1973, Miến Điện thống trị bóng đá Đông Nam Á bằng 5 chức vô địch liên tiếp. ĐT Miến Điện thắng ở Asian Games 1966 và 1970, giành HCB Cúp bóng đá châu Á (thua Iran) 1968 và nhận giải Cống hiến tại Olympic 1972 tổ chức ở Munich. 

Người Miến Điện từ lúc lọt lòng đã sớm làm quen với trái bóng, ai cũng mang trong mình dòng máu kỹ thuật bẩm sinh nhờ chơi trò chinlone, chịu ảnh hưởng trực tiếp từ “quê hương bóng đá”, được hậu thuẫn tài chính. Tất cả những yếu tố ấy giải thích cho “Thời đại hoàng kim của bóng đá Miến Điện”.

Bóng đá được người dân Myanmar chơi khắp nơi: trong trường học, ngoài cánh đồng, trên sân chùa và bên ngoài sở giao dịch chứng khoán YangoonBóng đá được người dân Myanmar chơi khắp nơi: trong trường học, ngoài cánh đồng, trên sân chùa và bên ngoài sở giao dịch chứng khoán Yangoon

BÓNG ĐÁ CHẾT YỂU VÌ CHẾ ĐỘ ĐỘC TÀI 
Giữa chính trường và thể thao chỉ là cái chớp mắt. Hệ lụy mà cuộc đảo chính quân sự 1962 để lại quá nặng nề. Bóng đá là một nạn nhân trực tiếp.

Thực ra, những nghi ngại về tính ổn định của nền thể chế mới giành độc lập đã manh nha bộc lộ khi tướng Aung San (cha của bà Aung San Suu Kyi - đương kim ngoại trưởng Myanmar) và 6 thành viên nội các bị ám sát ngay trước ngày Miến Điện tuyên bố thoát khỏi sự kiểm soát của người Anh. Miến Điện vắng Aung San như rắn mất đầu, dẫn tới tình trạng dân chủ “nửa vời”.

Tuy nhiên, cuộc đảo chính quân sự, đem lại chế độ độc tài toàn trị trong suốt hơn 2 thập kỷ đã khiến Myanmar bị cách ly khỏi thế giới, đem đến sự sụp đổ ở nhiều mặt, trong đó có bóng đá. Cho đến khi cuộc tổng tuyển cử dân chủ xuất hiện hồi năm ngoáiTuy nhiên, cuộc đảo chính quân sự, đem lại chế độ độc tài toàn trị trong suốt hơn 2 thập kỷ đã khiến Myanmar bị cách ly khỏi thế giới, đem đến sự sụp đổ ở nhiều mặt, trong đó có bóng đá. Cho đến khi cuộc tổng tuyển cử dân chủ xuất hiện hồi năm ngoái

Trước tình hình đó, tướng Ne Win thực hiện cuộc đảo chính năm 1962, chuyển sang chế độ cai trị toàn trị. Chủ trương của nhà nước mới rất rõ ràng, là dùng quân đội làm lực lượng cai quản, coi vũ trang là con đường ngắn nhất giúp đất nước ổn định chính trị. 

Chế độ độc tài đã kìm hãm sự phát triển của các quốc gia thế nào thì lịch sử đã trả lời. Có quá nhiều bài học thương đau từ những nền văn minh lụn bại. Khuôn khổ bài viết này, chỉ đề cập tới ảnh hưởng của nhà nước độc tài tới bóng đá. 

Trước khi trở thành quốc gia độc lập, ở Miến Điện có 7 CLB bóng đá, 100% thuộc quyền sở hữu của các chủ điền tư bản. Thành phần đội bóng chia theo tỷ lệ 2-1, tức là cứ 2 cầu thủ bản địa thì 1 cầu thủ người Anh.

Song kể từ lúc tướng Ne Win nắm quyền, ông ta phát động chiến dịch “Bài ngoại quốc”, một trong những vết nhơ trong lịch sử loài người. Các tổ chức cứu trợ quốc tế từng “cạch mặt” Miến Điện (sau này là Myanmar) trong suốt 2 thập kỷ vì sợ tính mạng bị đe dọa bất kể lúc nào. 

Thể thao, mà cụ thể hơn là bóng đá, gắn chặt với nhóm cơ quan đoàn thể nhà nước. Các đội bóng phải đổi tên, ví dụ như CLB Bộ Nội Vụ, CLB Bộ Xây Dựng, CLB Lực lượng Cảnh vệ hay CLB Tổng cục Hải quan. 

Cách ly với thế giới trong hoàn cảnh có những sự lựa chọn tốt hơn, không chỉ bóng đá mà mọi khía cạnh xã hội Miến Điện đều ở tình trạng bi đát và kiệt quệ. Chỉ riêng nỗi lo giải quyết xung đột với cộng đồng người thiểu số đã làm suy yếu cả một nhà nước, huống chi là bóng đá - một vấn đề “cỏn còn” và không mang tính sống còn. 

Và rồi, bóng đá sẽ đem lại niềm vui, lòng tự hào cho mỗi người dân Myanmar trên hành trình tìm lại kỷ nguyên vàng son đã bị hủy hoại bởi chế độc độc tàiVà rồi, bóng đá sẽ đem lại niềm vui, lòng tự hào cho mỗi người dân Myanmar trên hành trình tìm lại kỷ nguyên vàng son đã bị hủy hoại bởi chế độc độc tài

Mô hình “tự cung - tự cấp” không phù hợp trong điều kiện kinh tế thị trường và tự khắc, các đoàn thể bóng đá tại Miến Điện tự sụp đổ vì thiếu kinh phí hoạt động. 

Tới tận bây giờ, khi Miến Điện đã đổi tên thành Myanmar, đất nước đón chào vị tổng thống dân sự đầu tiên sau nửa thế kỷ, bóng đá Myanmar mới dám tự tin đăng cai một VCK AFF Cup

Dù muộn màng, nhưng còn hơn không. Giống câu ngạn ngữ của người Anh: “Better late than never”. Bóng đá Myanmar đang từng bước làm lại sau hơn 50 năm “chết lâm sàng”. 

Chia sẻ

Bình luận 0