Cẩm Chi

Chia sẻ

Bình luận 0

Thành công của Leicester City và Atletico Madrid đặt ra những câu hỏi mới cho giới chuyên môn. Ở đó, người ta cho rằng chính hình thái chiến thuật chẳng giống ai là chìa khóa giúp hai đội này tạo ra sự khác biệt.
Thể thức mới nâng tổng số đội tham dự EURO 2016 lên 24. Bỗng dưng, hàng loạt quốc gia nhỏ bé được xuất hiện ở sân chơi danh giá nhất châu Âu cấp đội tuyển. Nào là Albania, nào là Romania, nào là xứ Wales. Xác suất xảy ra bất ngờ vì thế cũng tăng cao. Không còn cảnh một giải đấu đầy ắp tên tuổi tới mức bảng nào cũng là bảng tử thần, cơ hội đi tiếp, thậm chí viết nên những câu chuyện cổ tích như Đan Mạch hay Hy Lạp là hoàn toàn khả thi.

Một câu hỏi mà các chuyên gia đặt ra: Liệu rằng, những cái tên “lót đường” kia có thể nhìn vào tấm gương Leicester và Atletico để tạo ra những cơn địa chấn không?

THIẾT KẾ "KHÍ ĐỘNG HỌC" CỦA CHIẾC SA BÀN
Khái niệm “chiến thuật bóng đá” xuất hiện lần đầu khi Scotland và Anh đá giao hữu ở Patrick vào năm 1872, trận đấu quốc tế chính thức đầu tiên. Charles Alcock, tổng thư ký đời đầu của FA nhấn mạnh đấy là lần đầu tiên, 11 con người xếp thành hàng và tạo ra khối thống nhất trên sân. Ngày ấy, người ta quan niệm rất đơn giản rằng mục đích đá bóng là thi xem ai ghi nhiều bàn hơn. Scotland ra sân cùng sơ đồ 2-2-6, của Anh là 1-2-7. Nhưng kết quả vẫn là hai số 0 tròn trĩnh chia đều cho mỗi bên.

Các chuyên gia trong ngành nhất trí nhiều quân số trên hàng công không giải quyết được vấn đề. Sau một thập kỷ, “chỉ còn” 5 tiền đạo xuất quân mỗi cuối tuần. Tuyển ĐH Cambridge, Nottingham Forest và Wrexham là những đội tiên phong chơi 2-3-5.

Sơ đồ có tuổi thọ cao nhất lịch sử bóng đá 4-4-2 vẫn giúp Atletico và Leicester thành côngSơ đồ có tuổi thọ cao nhất lịch sử bóng đá 4-4-2 vẫn giúp Atletico và Leicester thành công
Sơ đồ có tuổi thọ cao nhất lịch sử bóng đá 4-4-2 vẫn giúp Atletico và Leicester thành công

Vào thập niên 1960, HLV vĩ đại của Dynamo Kiev, Viktor Maslov đã đưa ra dự báo chiến thuật bóng đá sẽ phát triển theo con đường của ngành công nghiệp sản xuất máy bay, ô tô du lịch loại sedan 5 chỗ, là “đầu nhỏ đuôi to” nhằm tăng chỉ số cản gió giúp tối ưu hóa nhiên liệu, thường được các nhà thiết kế gọi là “khí động học”.

Cắt giảm lượng tiền đạo là chìa khóa mở ra các cánh cửa kể từ đó vì nó là cách tốt nhất giúp cân bằng từng tuyến thi đấu trên sân. Từ 5, xuống 4, còn 3 rồi 2 và 1, trước khi kỷ nguyên mở của những bộ óc khác thường phát kiến sơ đồ “số 9 ảo”, nghĩa là không cần bất kỳ tiền đạo nào. 

CẦM BÓNG HAY PHẢN CÔNG?
Một khi giới huấn luyện sẵn sàng gạt tiền đạo chính thống khỏi kế hoạch tác chiến thì điều đó cũng có nghĩa là các tiền vệ, thậm chí hậu vệ giờ đây quá toàn năng. Họ hiển nhiên là chuyền tốt hơn tiền đạo, nhưng không còn sút kém hơn các trung phong. Một tiền đạo có thể ghi bàn, nhưng một tiền vệ có thể vừa ghi bàn, vừa kiến tạo kiêm luôn phòng ngự.

Chi tiết ấy là lời giải thích cho xu thế bóng đá đương đại: Kiểm soát bóng. Barca, Bayern và cả Swansea hay Stoke, tất cả đều yêu thích việc giữ chặt trái bóng trong chân. Các HLV không còn bị lệ thuộc vào nhóm sát thủ. Họ ưu tiên giữ bóng và chờ đợi cơ hội, khoảnh khắc mà một máy quét như Essien cũng biết nã đại bác như Ibra.

Nhưng không phải lúc nào, kiểm soát bóng cũng đem lại thành quả. Trái lại, nó còn là quả bom nổ chậm. Pep Guardiola hiểu rõ hơn ai hết.

Đỉnh cao của ông gắn liền với đế chế tiqui-taca. Barca thống trị làng cầu thế giới suốt 5-6 mùa, nhưng trong vết nhơ gần như là duy nhất, Pep bị đánh gục bởi Mourinho –  một chuyên gia phản công. Bán kết Champions League 2009/2010, Barca thua Inter 2-3. Ở lượt về, chơi hơn người trong phần lớn thời gian, cầm bóng tới 81% nhưng chỉ một lần, các tiền đạo của Barca chọc thủng lưới Cesar.

Năm đó, Barca chơi tiền đạo ảo – những tưởng là xu thế toàn cầu. Ở phía đối lập, Mourinho tin dùng Milito và Eto’o – hai tiền đạo kiểu cũ điển hình. Rốt cuộc, quá trình phát triển của chiến thuật bóng đá liệu đã chạm ngưỡng với mô hình “không tiền đạo” chưa, hay trên chặng đường tìm kiếm công thức chiến thắng hoàn hảo, các nhà kiến tạo đã vô tình bỏ sót một vài chi tiết?

Mourinho dùng 2 tiền đạo thật đã phá vỡ chiến thuật tiền đạo ảo của Barcelona và vô địch Champions League 2010Mourinho dùng 2 tiền đạo thật đã phá vỡ chiến thuật tiền đạo ảo của Barcelona và vô địch Champions League 2010
Mourinho dùng 2 tiền đạo thật đã phá vỡ chiến thuật tiền đạo ảo của Barcelona và vô địch Champions League 2010

BẢN CHẤT CỦA TIẾN HÓA
Thực ra, ngay từ lúc giới làm nghề chuyên nghiệp định hướng bóng đá theo con đường kiểm soát, đã sớm manh nha một vài luận điệu trái ngược. Những năm đầu thập niên 60, cái thời mà cầu thủ bắt đầu nhận thức được tầm quan trọng của kiểm soát bóng, Northampton, Huddersfield và Arsenal đã tiếp cận trận đấu bằng phương pháp phản công, khởi xướng bởi Herbert Chapman.

Ông này lý giải trong một thời gian ngắn thôi, trình độ tổ chức phòng ngự sẽ ngày một tinh xảo. Không thể cứ vờn bóng và chờ đợi đối thủ tự mắc sai lầm. Nó giống cách chiến thắng thụ động hơn là tự mình quyết định chiến quả.

Những gì xảy ra thì hiện tại cho thấy tầm nhìn vượt thời gian của Chapman. Cũng bởi có quá nhiều đội thả mình theo dòng chảy thời đại nên mấy năm qua, NHM mới biết tới gegen-pressing của Klopp, hay mới nhất là hai trường phát rất khó cắt nghĩa của Simeone và Ranieri.

Thế thì, lại phải xem xem đâu mới là mô hình chuẩn chỉ của bóng đá ngày nay và mai sau? Nhưng bản thân câu hỏi ấy cũng chính là câu trả lời toàn vẹn nhất.

Tiến hóa không phải một quá trình chạy theo đường kẻ vạch sẵn. Nó không hề là phép tuyến tính đơn điệu, nhưng chẳng hoàn toàn mang tính chu kỳ. Không mô hình nào là lỗi mốt, cũng không công thức nào là bất tử.

Bản chất của tiến hóa là phép cộng hài hòa giữa hai yếu tố trên. Trong kiểm soát có phản công, nhìn tấn công lại ra phòng ngự. Chẳng phải, ai đó đã nói rằng khi Barca tiqui-taca cũng là lúc họ phòng thủ hay sao?

Thậm chí, ngay cả khi sử dụng loại sơ đồ tối giản tới mức có thể là 4-4-2, Simeone và Ranieri cũng vận dụng những yếu tố chiến thuật tân tiến nhằm biến hóa lối chơi.

Simeone là học trò của Victorio Spinetto, người khai sáng trường phái “phản bóng đá”. Tuy nhiên, thay vì co ro phòng thủ như chiến lược của người thầy, El Cholo yêu cầu học trò đá pressing, mượn tư tưởng của Dortmund làm nền tảng cho đấu pháp của mình. Atletico hẳn là đá phản công, nhưng là phản công một cách có ý đồ cụ thể, nghĩa là gây sức ép buộc đối phương tấn công theo cách Atletico chờ đợi.

Ranieri sao chép “kick and rush” của 20 năm về trước, nhưng Tinker Man không dập khuôn hình dạng “hai tiền vệ biên tốc độ chuyên chạy tạt”. Ông chọn Mahrez, kiểu tiền vệ cánh điển hình của 4-2-3-1 với thói quen dắt bóng vào khu cấm địa và kết liễu đối phương bằng những cú sút mẫu mực.
 
Thành công của Leicester và Atletico không phải thứ gì đó lập dị và khác người. Họ chỉ đơn giản là những người thức thời, hiểu được định luật xoay vòng và đưa ra các quyết định táo bạo dựa trên nền tảng có sẵn và hiểu biết đúng đắn.

Nói cách khác, Leicester hay Atletico không đi ngược bản ngã. Những thay đổi đều đi vào tiểu tiết chứ không xoáy vào cái vĩ mô.

Vì thế, nếu có một bài học nào đó về chiến thuật tại EURO 2016, đặc biệt với những đội “thấp cổ bé hỏng”, thì sẽ chỉ là: Hãy chơi như những gì đã làm ở vòng loại, và mấu chốt nằm ở những tinh chỉnh nhỏ ý nghĩa lớn.

Muốn đội hình giống chiếc ô tô du lịch loại 5 chỗ, tổ chức chiến thuật theo hình xe bus hay áp dụng mô hình kim cường cũng được. Độ nhạy bén của HLV trưởng mới là yếu tố quyết định.

Chia sẻ

Bình luận 0